FARMATSEVTIKA BOZORIDA TALAB VA TAKLIFNIPROGNOZLASHDA SUNʼIY INTELLEKT ALGORITMLARIDANFOYDALANISH
Аннотация
Ushbu ilmiy maqolada farmatsevtika bozorida talab va taklifni prognozlashda
sunʼiy intellekt (SI) algoritmlaridan foydalanish masalalari tadqiq etilgan. Maqsad:
farmatsevtika sohasida SI asosidagi prognozlash modellarini qiyosiy tahlil qilish va
Oʻzbekiston farmatsevtika bozori uchun eng samarali algoritmni aniqlash.
Metodologiya: mashinali oʻqitish (ML) algoritmlari – LSTM, Random Forest,
XGBoost, Prophet – 2018–2024 yillar uchun Oʻzbekiston farmatsevtika bozori
maʼlumotlari asosida sinab koʻrildi. RMSE, MAE va MAPE koʻrsatkichlari asosida
algoritmlar qiyosiy baholandi. Natijalar: LSTM neyron tarmogʻi eng yuqori aniqlikni
koʻrsatdi (MAPE=4.2%), XGBoost esa tezligi va talqin qilish qulayligi bilan ajralib
turdi. Xulosa: Gibrid SI-modellari (LSTM+XGBoost) Oʻzbekiston farmatsevtika
bozorida talab-taklifni real vaqtda prognozlash uchun optimal yechim hisoblanadi.
Ключевые слова
sunʼiy intellekt, farmatsevtika bozori, talab prognozi, taklif prognozi, mashinali oʻqitish, LSTM, XGBoost, Random Forest, Prophet, Oʻzbekiston.
Библиографические ссылки
- 1. Aamer, A., Eka Putri, L., Eka Pratama, I., & Antara, I.N.Y. (2023). Data
- analytics for supply chain demand forecasting: A pharmaceutical case study.
- International Journal of Supply Chain Management, 12(1), 48-64.
- 2. Babich, V., & Kouvelis, P. (2018). Introduction to the special issue on research
- at the interface of finance, operations, and risk management. Manufacturing & Service Operations Management, 20(1), 1-10.
- 3. Chen, T., & Guestrin, C. (2016). XGBoost: A scalable tree boosting system.
- Proceedings of the 22nd ACM SIGKDD International Conference on Knowledge
- Discovery and Data Mining, 785-794.
- 4. Huang, T., Fildes, R., & Soopramanien, D. (2021). Forecasting demand for
- online grocery retail: Insights from both statistical and machine learning approaches. European Journal of Operational Research, 294(2), 615-631.
- 5. Ke, G., Meng, Q., Finley, T., Wang, T., Chen, W., Ma, W., ... & Liu, T.Y.
- (2017). LightGBM: A highly efficient gradient boosting decision tree. Advances in Neural Information Processing Systems, 30.
- 6. Kumar, A., & Bhatia, R. (2022). AI-based demand forecasting in
- pharmaceutical supply chains: An empirical study. Journal of Business Logistics,
- 43(4), 512-538.
- 7. Syntetos, A.A., Boylan, J.E., & Croston, J.D. (2005). On the categorization of
- demand patterns. Journal of the Operational Research Society, 56(5), 495-503.
- 8. Taylor, S.J., & Letham, B. (2018). Forecasting at scale. The American
- Statistician, 72(1), 37-45. https://doi.org/10.1080/00031305.2017.1380080
- 9. Williams, B.D., & Kolassa, S. (2020). Supply chain forecasting: a
- pharmaceutical case study. International Journal of Forecasting, 36(3), 1030-1049.
- 10. Zhang, Q., Li, H., Li, Z., & Wang, J. (2023). Deep learning for pharmaceutical
- demand forecasting in China. Health Informatics Journal, 29(1), 1-18.
- https://doi.org/10.1177/14604582231157439
- 11. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi (2024). Oʻzbekiston
- farmatsevtika bozori 2024-yil hisoboti. Toshkent: SSV nashriyoti.
- 12. Oʻzfarmsanoat Uyushmasi (2024). Oʻzbekiston farmatsevtika sanoatining
- 2018–2024 yillardagi rivojlanish koʻrsatkichlari. Toshkent.
- 13. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 28-yanvar PF-13-son
- “Farmatsevtika tarmogʻini jadal rivojlantirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar
- toʻgʻrisida”gi Farmoni https://lex.uz/uz/docs/-7345588
- 14. Statista (2024). Global pharmaceutical market size from 2001 to 2030.
- Retrieved from https://www.statista.com/statistics/263102/pharmaceutical-marketworldwide-revenue-since-2001
- 15. World Health Organization (2024). Global pharmaceutical market data and
- pricing. WHO Geneva.