OʻZBEKISTONNING YANGI IQTISODIY MUHITIDA BIZNES RIVOJLANISHI UCHUN INNOVATSION MARKETING KONTSEPTSIYALARIDAN FOYDALANISH (Marketing Jurnali, 2025)
Bu biznes rivojlanishining asosiy savollaridan biri — nega oʻzbek korxonalarining marketing faoliyati transformatsional (oʻzgaruvchan) jarayonlarga bagʻishlanayotganligidir. Chuqur bozor hayotidagi strategik oʻzgarishlar natijalari — mingdan ortiq miqdoriy va sifat jihatlariga ega iqtisodiy omillar tomonidan shakllantiriladi. Ushbu tadqiqot siyosiy qoʻllab-quvvatlashning toʻgʻridan-toʻgʻri regressiya asosidagi taʼsirlari, shuningdek faol isteʼmolchi ishtirokining vositachilik roli — ishonch mezonlari va axborot ochiqligi kabi oʻlchanadigan oʻzgaruvchilar orqali, mazkur munozaraga hissa qoʻshadi. Biz AHP (Analitik Giyohlar Jarayoni) asosidagi baholash usullarini rivojlanish iqtisodiyoti konsepsiyalari bilan birlashtirib, Oʻzbek iqtisodiyotida firmalarning innovatsion marketing amaliyotlari oʻsishining mahalliy darajadan mintaqaviy bosqichga oʻtish yoʻnalishidagi kommunikatsiya kanallari samaradorligiga qanday taʼsir koʻrsatganini miqdoriy (quantitative) usulda tahlil qilamiz. Metodologik nuqtai nazardan, liberalizatsiyadan keyingi davrdan bozor barqarorligining bazasiga qadar boʻlib oʻtgan vaqt seriyaviy (time-series) maʼlumotlariga asoslangan multi-mezonli AHP–regressiya tahlili yordamida, hozirgi kunda korxona darajasida ikkita yetakchi marketing va faol tuzilmalar profilini aniqladik hamda bashoratlovchi — predictive modelni yaratdik. Umumiy statistik koʻrsatkichlardan kanal tizimlarining samaradorlik profillarini, isteʼmolchi javoblarining oʻzgaruvchanligi asosida ajratib oldik. Bozorlar oʻsishda davom etar ekan, biz media mavjudligi, ishonch va innovatsiyaning ijtimoiy-iqtisodiy davrlar boʻyicha taʼsirini baholadik. Natijalar shuni koʻrsatadiki, uzoq muddatli tendensiyalar — nisbatan barqaror shaklni takrorlaydi; institution (institutsional) tuzilmalar bilan bogʻliq davriy buzilishlar esa bu barqarorlikka taʼsir koʻrsatadi. Marketing kanallari va ularning axborot oqimi elementlarining faol strukturalar oʻzgarishlariga sezgir ekanligi aniqlanadi; regressiya maʼlumotlaridan isteʼmolchilar afzalliklari va biznes strategiyalarining markazdan periferiyaga koʻchish modelini modellashtirilgan holda bashorat qilish mumkin. Globalizatsiya bosimi kuchayishda davom etar ekan, Oʻzbekistonda iqtisodiy rejalashtirishdagi islohotlar tezlashuvi kontekstida, bizning tadqiqot natijalarimiz nafaqat siyosatchilar va mahalliy xususiy aktorlarga, balki Oʻzbek bozorida ishtirok etishni istagan, yaqin orada ishtirok etishga majbur boʻlishi mumkin boʻlgan xorijiy investorlar uchun ham amaliy ahamiyat kasb etadi. Ular korxonalarning moslashuvchan potensialiga yangi yondashuvlarni ochib beradi, biznes modellarning oʻsib borayotgan talabga qanchalik mos javob bera olishini miqdoriy baholash imkoniyatini beradi, hamda qiymatni yetkazish va taqsimlashni mumkin boʻlgan yuksalayotgan yangi sharoitlarga optimallashtirishga yordam beradi.