AHOLI DAROMADLARIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLARNI TANLASH VA EKONOMETRIK BAHOLASH
Аннотация
Maqolada aholi daromadlarini tushuntiruvchi omillarni tanlash va ekonometrik baholashning olti bosqichli tartibi ishlab chiqildi. Nazariy asos, o‘lchov manbai, statistik xossalar, multikollinearlik, spetsifikatsiya va diagnostika mezonlari birlashtirildi. O‘zbekistonning 2010-2025-yillardagi milliy ko‘rsatkichlari hamda 14 ta hududning 2021-2025-yillardagi panel ma’lumotlari asosida qiyosiy baholash bajarildi. Darajalar, trend kiritilgan darajalar va birinchi farqlar modellari taqqoslandi. Keltirilgan hisob-kitoblarda birlamchi daromadlar va transfertlar ulushlari o‘rtasidagi chiziqli bog‘liqlik, koeffitsiyentlarning trendga sezgirligi hamda hududiy daromad bilan kambag‘allik o‘rtasidagi manfiy bog‘lanish qayd etildi. Natijalar omillarni tanlashda nazariy mezonlar va statistik tekshiruvlarni uyg‘unlashtirish zaruratini ko‘rsatdi. Diagnostika natijalarini ochiq keltirish, muqobil modellarni qiyoslash hamda mehnat bozori va demografik ko‘rsatkichlar qamrovini kengaytirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqildi.
Ключевые слова
aholi daromadlari, omillarni tanlash, ekonometrik baholash, multikollinearlik, vaqt trendi, model spetsifikatsiyasi, panel ma’lumotlar, diagnostika.
Библиографические ссылки
- Keynes J.M. The General Theory of Employment, Interest and Money. London: Palgrave Macmillan, 2018 (birinchi nashri 1936). https://doi.org/10.1007/978-3-319-70344-2
- Friedman M. A Theory of the Consumption Function. Princeton: Princeton University Press for NBER, 1957. https://www.nber.org/books-and-chapters/theory-consumption-function
- Ando A., Modigliani F. The ‘Life Cycle’ Hypothesis of Saving: Aggregate Implications and Tests // American Economic Review. 1963. Vol. 53, No. 1. P. 55-84. https://www.jstor.org/stable/1817129
- Granger C.W.J., Newbold P. Spurious Regressions in Econometrics // Journal of Econometrics. 1974. Vol. 2, No. 2. P. 111-120. https://doi.org/10.1016/0304-4076(74)90034-7
- Dickey D.A., Fuller W.A. Distribution of the Estimators for Autoregressive Time Series with a Unit Root // Journal of the American Statistical Association. 1979. Vol. 74, No. 366. P. 427-431. https://doi.org/10.2307/2286348
- Engle R.F., Granger C.W.J. Co-integration and Error Correction: Representation, Estimation, and Testing // Econometrica. 1987. Vol. 55, No. 2. P. 251-276. https://doi.org/10.2307/1913236
- Pesaran M.H., Shin Y., Smith R.J. Bounds Testing Approaches to the Analysis of Level Relationships // Journal of Applied Econometrics. 2001. Vol. 16, No. 3. P. 289-326. https://doi.org/10.1002/jae.616
- Tibshirani R. Regression Shrinkage and Selection via the Lasso // Journal of the Royal Statistical Society: Series B. 1996. Vol. 58, No. 1. P. 267-288. https://doi.org/10.1111/j.2517-6161.1996.tb02080.x
- Belloni A., Chernozhukov V., Hansen C. High-Dimensional Methods and Inference on Structural and Treatment Effects // Journal of Economic Perspectives. 2014. Vol. 28, No. 2. P. 29-50. https://doi.org/10.1257/jep.28.2.29
- Athey S., Imbens G.W. Machine Learning Methods That Economists Should Know About // Annual Review of Economics. 2019. Vol. 11. P. 685-725. https://doi.org/10.1146/annurev-economics-080217-053433
- Arellano M., Bond S. Some Tests of Specification for Panel Data // Review of Economic Studies. 1991. Vol. 58, No. 2. P. 277-297. https://doi.org/10.2307/2297968
- Im K.S., Pesaran M.H., Shin Y. Testing for Unit Roots in Heterogeneous Panels // Journal of Econometrics. 2003. Vol. 115, No. 1. P. 53-74. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(03)00092-7
- Jappelli T., Pistaferri L. The Consumption Response to Income Changes // Annual Review of Economics. 2010. Vol. 2. P. 479-506. https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev.economics.050708.142933
- Havranek T., Sokolova A. Do Consumers Really Follow a Rule of Thumb? Three Thousand Estimates from 144 Studies Say ‘Probably Not’ // Review of Economic Dynamics. 2020. Vol. 35. P. 97-122. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1094202518302849
- Fagereng A., Holm M.B., Natvik G.J. MPC Heterogeneity and Household Balance Sheets // American Economic Journal: Macroeconomics. 2021. Vol. 13, No. 4. P. 1-54. https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257/mac.20190211
- Deaton A. Understanding Consumption. Oxford: Oxford University Press, 1992. https://doi.org/10.1093/0198288247.001.0001
- O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Rasmiy statistika: aholi turmush darajasi. https://stat.uz/uz/rasmiy-statistika/living-standards-2
- Aholining umumiy daromadlarini hisoblash uslubiyatini tasdiqlash to‘g‘risida. O‘zbekiston statistika kutubxonasi. https://lib.stat.uz/uz/features/turmush-darajasi-va-ijtimoiy-soha/471-aholining-umumiy-daromadlarini-hisoblash-uslubiyatini-tasdiqlash-to-g-risida
- Aholining minimal iste’mol xarajatlari qiymatini va kambag‘allik chegarasini hisoblash tartibi to‘g‘risida uslubiy hujjat. O‘zbekiston statistika kutubxonasi. https://lib.stat.uz/uz/features/turmush-darajasi-va-ijtimoiy-soha/873-aholining-minimal-iste-mol-xarajatlari-qiymatini-va-kambag-allik-chegarasini-hisoblash-tartibi-to-g-risida-usl
- O‘zbekistonda 2024-yilda kambag‘allik darajasi 8,9 foizga qisqardi. Gazeta.uz. https://www.gazeta.uz/oz/2025/02/03/poverty/
- Uzbekistan: household consumption, percent of GDP (World Bank national accounts data). TheGlobalEconomy.com. https://www.theglobaleconomy.com/Uzbekistan/household_consumption/
- World Bank. Uzbekistan: country data and development indicators. https://data.worldbank.org/country/uzbekistan