Tel: +998977838464

№ 7 (2026)
Marketing

Научные статьи

DAVLAT ISHTIROKIDAGI TRANSPORT KORXONALARIDA MULKDORLIK VA BOSHQARUV FUNKSIYALARINI AJRATISHNING INSTITUTSIONAL-IQTISODIY MEXANIZMLARI

DOI 10.67668/mj/2026iss7/2163

Опубликован 2026-07-31

Авторы
Raxmatov Ziyodullo Nosirovich
pdf (узбекский) Google Scholar Google Scholar

Аннотация

Maqolada davlat ishtirokidagi transport korxonalarida mulkdorlik va boshqaruv funksiyalarini ajratishning institutsional-iqtisodiy mexanizmlari oʻrganildi. Siyosiy aralashuv, toʻliq boʻlmagan shartnomalar va institutsional oʻzgarish nazariyalariga tayanib, mulkdorlik funksiyasini tashkil etishning markazlashmagan, dual, markazlashgan va xolding modellari qiyoslandi. Singapur, Malayziya va Qozogʻiston tajribasi Oʻzbekistonning fuqaro aviatsiyasi, temir yoʻl transporti va davlat aktivlarini boshqarish sohasidagi 2018-2023-yillar islohotlari bilan solishtirildi. Funksiyalarning vaznli ajratilganlik indeksi taklif etildi va meʼyoriy hujjatlar asosida uch bosqich uchun baholandi: indeks 0,150 dan 0,625 ga, keyin 0,925 ga oshdi. Kuzatuv kengashini mulkdor va ijroiya organ oʻrtasidagi ajratuvchi boʻgʻin sifatida ifodalovchi model ishlab chiqildi. Indeks dinamikasi islohotlarning tizimli xarakterga ega ekanini tasdiqladi. Tahlil davlat aktivlarini boshqarishning xalqaro yoʻriqnomalari va milliy qonunchilik hujjatlariga tayandi. Natijalar transport aksiyadorlik jamiyatlarida ijroiya rahbarni tayinlash, mulkdorlik siyosati, tijoriy boʻlmagan majburiyatlar va kengash mustaqilligi boʻyicha takliflar bilan yakunlandi.

Ключевые слова

davlat ishtirokidagi korxona, mulkdorlik funksiyasi, kuzatuv kengashi, korporativ boshqaruv, transport aksiyadorlik jamiyati, xolding modeli, institutsional mexanizm, ajratilganlik indeksi

Библиографические ссылки

  1. Bruton, G. D., Peng, M. W., Ahlstrom, D., Stan, C., & Xu, K. (2015). State-owned enterprises around the world as hybrid organizations. Academy of Management Perspectives, 29(1), 92-114. https://doi.org/10.5465/amp.2013.0069
  2. Hart, O., Shleifer, A., & Vishny, R. W. (1997). The proper scope of government: Theory and an application to prisons. The Quarterly Journal of Economics, 112(4), 1127-1161. https://doi.org/10.1162/003355300555448
  3. International Forum of Sovereign Wealth Funds. (2025). JSC Samruk-Kazyna: Member profile. https://ifswf.org/member-profiles/jsc-samruk-kazyna
  4. International Forum of Sovereign Wealth Funds. (2025). Khazanah Nasional Berhad: Member profile. https://ifswf.org/member-profiles/khazanah-nasional
  5. Kowalski, P., Büge, M., Sztajerowska, M., & Egeland, M. (2013). State-owned enterprises: Trade effects and policy implications. OECD Trade Policy Papers, No. 147. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/5k4869ckqk7l-en
  6. Lazzarini, S. G., & Musacchio, A. (2018). State ownership reinvented? Explaining performance differences between state-owned and private firms. Corporate Governance: An International Review, 26(4), 255-272. https://doi.org/10.1111/corg.12239
  7. Megginson, W. L., & Netter, J. M. (2001). From state to market: A survey of empirical studies on privatization. Journal of Economic Literature, 39(2), 321-389. https://doi.org/10.1257/jel.39.2.321
  8. Musacchio, A., & Lazzarini, S. G. (2014). Reinventing state capitalism: Leviathan in business, Brazil and beyond. Harvard University Press. https://doi.org/10.4159/harvard.9780674419582
  9. North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511808678
  10. OECD. (2024). OECD guidelines on corporate governance of state-owned enterprises 2024. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/18a24f43-en
  11. Samruk-Kazyna. (2025). Annual report 2024: Asset portfolio. https://sk.kz/ar2024/en/download/asset-portfolio.pdf
  12. Shleifer, A., & Vishny, R. W. (1994). Politicians and firms. The Quarterly Journal of Economics, 109(4), 995-1025. https://doi.org/10.2307/2118354
  13. Temasek. (2026). Corporate governance. Temasek Holdings. https://www.temasek.com.sg/en/who-we-are/corporate-governance
  14. World Bank. (2014). Corporate governance of state-owned enterprises: A toolkit. The World Bank. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-0222-5
  15. Oʻzbekiston Respublikasining 2023-yil 9-martdagi OʻRQ-821-son “Davlat mulkini boshqarish toʻgʻrisida”gi Qonuni. https://lex.uz/docs/-6401697
  16. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 27-noyabrdagi PF-5584-son “Oʻzbekiston Respublikasining fuqaro aviatsiyasini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/-4082760
  17. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 14-yanvardagi PF-5630-son “Davlat aktivlarini boshqarish, monopoliyaga qarshi kurashishni tartibga solish tizimini va kapital bozorini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/4160392
  18. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 27-oktabrdagi PF-6096-son “Davlat ishtirokidagi korxonalarni isloh qilishni jadallashtirish hamda davlat aktivlarini xususiylashtirishga oid chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/5068824
  19. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 10-oktabrdagi PQ-329-son “Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transporti sohasini tubdan isloh qilish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/-6631602
  20. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 1-martdagi PQ-83-son “Davlat ishtirokidagi korxonalarni isloh qilish jarayonlarini jadallashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/-6396140

Скачивания

Данные скачивания пока недоступны.