MOLIYAVIY SAVODXONLIK DARAJASINING KIBERFIRIBGARLIKDAN HIMOYALANISHGA TA’SIRI O‘ZBEKISTON MISOLIDA PEST TAHLILI
Аннотация
Mazkur maqolada Oʻzbekistonda moliyaviy savodxonlik darajasining kiberfiribgarlikdan himoyalanishga taʼsiri PEST tahlili asosida oʻrganildi. Tadqiqotda
plastik karta va mobil toʻlovlardan foydalanish jarayonida yuzaga keladigan siyosiy,
iqtisodiy, ijtimoiy va texnologik omillar tahlil qilindi. Natijalar anʼanaviy moliyaviy
bilimlar bilan bir qatorda raqamli xavfsizlik koʻnikmalari ham fuqarolarning firibgarlik
xavfini kamaytirishda muhim ahamiyatga ega boʻlganini koʻrsatdi. Shuningdek,
banklar, davlat institutlari va foydalanuvchilar oʻrtasidagi hamkorlik moliyaviy
himoya madaniyatini mustahkamlashga xizmat qilgani asoslandi.
Ключевые слова
moliyaviy savodxonlik, kiber-firibgarlik, PEST tahlili, raqamli xavfsizlik, plastik karta, mobil toʻlovlar.
Библиографические ссылки
- 1. Basar, D., Keskin, H., Esen, E., Merter, A. K., & Balcioglu, Y. S. (2025).
- Digital financial literacy and savings behavior: A comprehensive cross-country
- analysis of FinTech adoption patterns and economic outcomes across 12 nations. Borsa Istanbul Review, 25(1), 59-72. https://doi.org/10.1016/j.bir.2025.09.004
- 2. Bobojanov, M. (2024). Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki banklar va
- toʻlov tizimlarida firibgarlikning oldini olishni qanday tartibga soladi. CERT-CBU
- Kiberxavfsizlik markazi maʼruzasi. Toshkent.
- 3. Chowdhury, T. A., Chowdhury, M. A. H., Rahman, M. T., Ahmed, I., Ahmed,
- N., Tuhin, M. A. I., & Kafy, A. A. (2026). Modeling financial literacy through
- explainable machine learning and behavioral segmentation in emerging economies.Computers in Human Behavior Reports, 21, 100926.
- https://doi.org/10.1016/j.chbr.2025.100926
- 4. European Central Bank & European Banking Authority. (2024). 2024 Report
- on payment fraud. Frankfurt: ECB/EBA. https://www.ecb.europa.eu
- 5. Ferilli, G. B., Palmieri, E., Miani, S., & Stefanelli, V. (2024). The role of digital
- financial literacy in banking strategies and financial inclusion. Research in
- International Business and Finance, 69, 102218.
- https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2024.102218
- 6. Fetaji, B., Fetaji, M., Hasan, A., Rexhepi, S., & Armenski, G. (2025). FRAUDX: An integrated AI, blockchain, and cybersecurity framework with early warning
- systems for mitigating online financial fraud. IEEE Access, 13, 48068-48083.
- https://doi.org/10.1109/ACCESS.2025.3547285
- 7. Isaia, E., Oggero, N., & Sandretto, D. (2024). Is financial literacy a protection
- tool from online fraud in the digital era? Journal of Behavioral and Experimental
- Finance, 44, 100977. https://doi.org/10.1016/j.jbef.2024.100977
- 8. Kaspersky. (2025). Stealer malware leaked over 2 million bank cards.
- https://www.kaspersky.com/about/press-releases
- 9. Kieffer, C. N., & Mottola, G. R. (2017). Understanding and combating
- investment fraud. In O. S. Mitchell, P. B. Hammond & S. P. Utkus (Eds.), Financial
- decision making and retirement security in an aging world. Oxford University Press.
- 10. Li, J., Wei, X., & Zhao, H. (2024). Digital literacy and fraud vulnerability:
- Evidence from rural China. China Economic Review, 85, 102156.