Tel: +998977838464

Son 9 (2026)
Marketing

Ilmiy maqolalar

BYUDJET MABLAGʻLARINI TAQSIMLASH JARAYONIDA MOLIYAVIY RISKLAR DARAJASINI ANIQLASHNING KOʻP MEZONLI BAHOLASH USULLARI

DOI 10.67668/mj/2026iss9/2196 Betlar 1010-1020

Nashr qilingan 2026-09-07

Mualliflar
Uzoqov Azamat Baxodir oʻgʻli
Tashkilot
Jizzax viloyati Paxtakor tumani iqtisodiyot va moliya boʻlimi birinch oʻrinbosari
Marketing jurnali — 2026-yil sentabr, 9-son
PDF Google Scholar Google Scholar

Annotatsiya

Maqolada byudjet mablagʻlarini taqsimlash jarayonida moliyaviy risklar darajasini aniqlash uchun koʻp mezonli baholash yondashuvi ishlab chiqildi. Fiskal riskni ifodalovchi oltita mezon tanlandi: tuzatilgan byudjet defitsiti, siyosiy yoʻnaltirilgan kreditlash, davlat qarzi, tashqi qarz, xarajatlarning daromad bilan qoplanishi va iqtisodiy oʻsish. Mezonlar vazni iyerarxiyalarni tahlil qilish usuli (AHP) bilan aniqlandi, muvofiqlik nisbati 0,008 ga teng boʻldi. Oʻzbekistonning 2022-2025yillardagi maʼlumotlari boʻyicha TOPSIS usuli va integral risk indeksi hisoblandi. Eng yuqori risk darajasi 2023-yilga toʻgʻri kelgani, 2024-2025-yillarda defitsitning qisqarishi hisobiga risk moʻtadil zonaga qaytgani aniqlandi. Natijalar teng vaznlar va oʻn ikki ssenariyli sezgirlik tahlili bilan tekshirilganda ham saqlanib qoldi. Integral indeksni byudjet loyihasini tayyorlash bosqichida qoʻllash, kvazifiskal kreditlash va kafolatlar limitini risk zonasiga bogʻlash taklif etildi.

Kalit so'zlar

byudjet taqsimoti, fiskal risk, koʻp mezonli baholash, AHP, TOPSIS, integral risk indeksi, davlat qarzi, byudjet defitsiti

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Baldacci, E., Petrova, I., Belhocine, N., Dobrescu, G., & Mazraani, S. (2011). Assessing fiscal stress (IMF Working Paper No. 11/100). International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9781455254316.001
  2. Behzadian, M., Khanmohammadi Otaghsara, S., Yazdani, M., & Ignatius, J. (2012). A state-of the-art survey of TOPSIS applications. Expert Systems with Applications, 39(17), 13051-13069. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2012.05.056
  3. Bova, E., Ruiz-Arranz, M., Toscani, F. G., & Ture, H. E. (2019). The impact of contingent liability realizations on public finances. International Tax and Public Finance, 26(2), 381-417. https://doi.org/10.1007/s10797-018-9496-1
  4. Cebotari, A., Davis, J., Lusinyan, L., Mati, A., Mauro, P., Petrie, M., & Velloso, R. (2009). Fiscal risks: Sources, disclosure, and management. International Monetary Fund. https://www.imf.org/external/pubs/cat/longres.aspx?sk=22362.0
  5. Ghosh, A. R., Kim, J. I., Mendoza, E. G., Ostry, J. D., & Qureshi, M. S. (2013). Fiscal fatigue, fiscal space and debt sustainability in advanced economies. The Economic Journal, 123(566), F4-F30. https://doi.org/10.1111/ecoj.12010
  6. Hwang, C.-L., & Yoon, K. (1981). Multiple attribute decision making: Methods and applications. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-642-48318-9
  7. International Monetary Fund. (2025). IMF Executive Board concludes 2025 Article IV consultation with the Republic of Uzbekistan (Press Release No. 25/206). https://www.imf.org/en/News/Articles/2025/06/18/pr-25206-uzbekistan-imf-executive-board-concludes-2025-article-iv-consultation
  8. Reinhart, C. M., & Rogoff, K. S. (2010). Growth in a time of debt. American Economic Review, 100(2), 573-578. https://doi.org/10.1257/aer.100.2.573
  9. Saaty, T. L. (1990). How to make a decision: The analytic hierarchy process. European Journal of Operational Research, 48(1), 9-26. https://doi.org/10.1016/0377-2217(90)90057-I
  10. Vaidya, O. S., & Kumar, S. (2006). Analytic hierarchy process: An overview of applications. European Journal of Operational Research, 169(1), 1-29. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2004.04.028
  11. Zavadskas, E. K., & Turskis, Z. (2011). Multiple criteria decision making (MCDM) methods in economics: An overview. Technological and Economic Development of Economy, 17(2), 397-427. https://doi.org/10.3846/20294913.2011.593291
  12. Власов С. Исследование устойчивости государственных финансов России // Вопросы экономики. 2011. № 7. С. 102-119. https://doi.org/10.32609/0042-8736-2011-7-102-119
  13. Власов С.А., Дерюгина Е.Б., Власова Ю.А. Исследование устойчивости государственных финансов России в краткосрочном и долгосрочном периодах // Вопросы экономики. 2013. № 3. С. 33-49. https://doi.org/10.32609/0042-8736-2013-3-33-49
  14. Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 26-dekabrdagi OʻRQ-360-son Byudjet kodeksi. https://lex.uz/docs/2304138
  15. Oʻzbekiston Respublikasining 2023-yil 29-apreldagi OʻRQ-836-son “Davlat qarzi toʻgʻrisida”gi Qonuni. https://lex.uz/uz/acts/-6446817
  16. Davlat byudjetining 2025-yildagi ijrosi. Defitsit - 39 trln soʻmgacha qisqardi. (2026, 25-mart). Kun.uz. https://kun.uz/news/2026/03/25/davlat-byudjetining-2025-yildagi-ijrosi-defitsit-39-trln-somgacha-qisqardi
  17. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. (2025, 29-iyul). Oʻzbekiston Respublikasining 2026-2028-yillarga moʻljallangan Fiskal strategiyasi ishlab chiqildi. https://gov.uz/oz/imv/news/view/73599
  18. Ramozonov, N. M. (2024). Davlat byudjeti daromadlari ijrosi davlat moliyasi barqarorligining omili sifatida. Oʻzbekiston sugʻurta bozori, 1(12), 53-55. https://doi.org/10.55439/INS/vol1_iss12/237
  19. Oʻzbekistonning davlat qarzi bir yilda $6,6 mlrddan ortiqqa oshib, $46,8 mlrdga yetdi. (2026, 23-fevral). Spot.uz. https://www.spot.uz/oz/2026/02/23/public-debt/

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.