Skip to main navigation menu Skip to main content Skip to site footer

ISTIQBOLDA MINTAQANING BARQAROR RIVOJLANISHIGA IQLIM OʻZGARISHLARI TAʼSIRINI BAHOLASHNING USLUBIY ASOSLARI

Affiliation
Qoraqalpoq davlat universiteti “Menejment va iqtisodiyot asoslari” kafedrasi

Abstract

Maqolada istiqbolda mintaqaning barqaror rivojlanishiga iqlim oʻzgarishlari taʼsirini baholashning uslubiy asoslari koʻrib chiqildi. Tadqiqotchi xalqaro metodologik yondashuvlarni - taʼsirlanish, sezgirlik va moslashuv salohiyatidan tashkil topgan zaiflik modelini hamda harakatlantiruvchi kuch-bosim-holat-taʼsir-javob (DPSIR) tuzilmasini yagona tizimga birlashtirdi. Oʻzbekiston misolida kuzatilgan harorat tendensiyalari va suv resurslariga oid tasdiqlangan maʼlumotlar asosida indikatorlarni tanlash, normallashtirish hamda vaznlash tartibi izchil bayon etildi. Taklif etilgan yondashuv nazariy asoslarni amaliy indikatorlar bilan izchil bogʻladi va har bir oʻlchamni tasdiqlangan ochiq manbalarga tayadi. Mintaqaviy darajada iqlim taʼsirini oʻlchaydigan tarkibiy jadval ishlab chiqildi va uning maʼlumot manbalari aniq belgilandi. Olingan natijalar moslashuv siyosatini dalillarga asoslangan tarzda shakllantirishga, monitoring tizimini mustahkamlashga va resurslarni samarali taqsimlashga xizmat qildi. Taklif etilgan uslubiy model mintaqaviy rejalashtirishda amaliy qoʻllanish imkoniyatini namoyish etdi.

References

  1. Apartsin A. va boshq. (2020). Analysis of Temperature Change in Uzbekistan and the Regional Atmospheric Circulation of Middle Asia during 1961-2016. Climate, 8(9), 101. MDPI. https://www.mdpi.com/2225-1154/8/9/101/htm
  2. World Bank (2023). Uzbekistan Country Climate and Development Report (CCDR). Washington, DC. https://www.worldbank.org/en/country/uzbekistan/publication/ccdr
  3. World Bank (2023). Climate Action Could Accelerate Growth and Improve Living Standards in Uzbekistan (Press release, 21.11.2023). https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2023/11/21/uzbekistan-ccdr
  4. IPCC (2022). Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Working Group II Contribution to AR6. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/
  5. IPCC (2021). Climate Change Information for Regional Impact and for Risk Assessment. AR6 WGI, Chapter 12. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/chapter/chapter-12/
  6. IPCC. Technical Guidelines for Assessing Climate Change Impacts and Adaptations (UNFCCC). https://unfccc.int/files/adaptation/methodologies_for/vulnerability_and_adaptation/ap plication/pdf/ipcc_technical_guidelines_for_assessing_climate_change_impacts_and _adaptations.pdf
  7. Hyman A. A. va boshq. (2025). Exposure, sensitivity, or adaptive capacity? Reviewing climate change vulnerability assessments. Conservation Science and Practice, e13293. Wiley. https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.13293
  8. Weis S. W. M. va boshq. (2016). Assessing vulnerability: an integrated approach for mapping adaptive capacity, sensitivity, and exposure. Climatic Change, 136. Springer. https://link.springer.com/article/10.1007/s10584-016-1642-0
  9. European Environment Agency (EEA). Environmental indicators: Typology and overview (DPSIR framework). https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/tec25
  10. Marak C. va boshq. (2025). District-level climate vulnerability assessment in Meghalaya using an IPCC AR5 framework. Scientific Reports, 15. Nature. https://www.nature.com/articles/s41598-025-26651-4
  11. World Bank. Climate Change Knowledge Portal - Uzbekistan (ERA5, CMIP6). https://climateknowledgeportal.worldbank.org/country/uzbekistan
  12. ADB & World Bank (2021). Climate Risk Country Profile: Uzbekistan. https://reliefweb.int/report/uzbekistan/climate-risk-country-profile-uzbekistan
  13. UNDP (2023). Climate Public Expenditure and Institutional Review (CPEIR): Uzbekistan. https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2024- 01/cpeir_uzbekistan_2023_eng.pdf
  14. UNDP. Environment and Climate Action - Uzbekistan. https://www.undp.org/uzbekistan/environment-and-climate-action
  15. UNDP Climate Change Adaptation - Uzbekistan (Central Asia). https://www.adaptation-undp.org/explore/central-asia/uzbekistan

Downloads

Download data is not yet available.