Tel: +998977838464
Search

No. 1 (2026)
Marketing

Articles

INTEGRAL INDEKS ASOSIDA HUDUDLARNI TIPOLOGIYALASH:KLASTER TAHLILI VA VIZUALIZATSIYA USULLARI

Published 2026-01-31

Authors
Sattorov Sanjar Abdumurodovich
pdf (Uzbek) Google Scholar Google Scholar

Abstract

Maqolada integral indekslar asosida hududlarni tipologiyalash
metodologiyasining nazariy asoslari va klaster tahlilining usullari tizimli koʻrib
chiqildi. Kompozit koʻrsatkichlar qurishning zamonaviy yondashuvlari -
maʼlumotlarni normallashtirish, ogʻirlik koeffitsiyentlarini belgilash va agregatsiya
metodlari - qiyosiy tahlil qilindi. Asosiy klaster tahlili algoritmlari (Ward iyerarxik
usuli, k-oʻrtacha va PAM) ularning statistik xossalari va qoʻllanish shartlari boʻyicha
solishtirildi. Optimal klaster sonini aniqlash uchun Calinski-Harabasz indeksi,
silhouette koeffitsiyenti va gap statistikasining samaradorligi baholandi. Vizualizatsiya
usullari - dendrogrammalar, xoroplet xaritalar va tarqalish diagrammalari - mintaqaviy
farqlanishni koʻrgazmali tarzda taqdim etishning asosiy vositalari sifatida koʻrib
chiqildi. Maqola hududiy rivojlanish siyosati va mintaqaviy iqtisodiyot sohasidagi
tadqiqotchilar uchun metodologik asos boʻlib xizmat qiladi. 

Keywords

integral indeks, hududiy tipologiyalash, klaster tahlili, Ward usuli, normallashtirish, vizualizatsiya, Calinski-Harabasz indeksi, silhouette koeffitsiyenti, xoroplet xarita.

References

  1. 1. Ward, J.H. (1963). Hierarchical Grouping to Optimize an Objective Function.
  2. Journal of the American Statistical Association, 58(301), 236-244.
  3. https://www.jstor.org/stable/2282967
  4. 2. MacQueen, J. (1967). Some methods for classification and analysis of
  5. multivariate observations. Proceedings of the Fifth Berkeley Symposium on
  6. Mathematical Statistics and Probability, 1, 281-297.
  7. https://projecteuclid.org/euclid.bsmsp/1200512992
  8. 3. Calinski, T., Harabasz, J. (1974). A dendrite method for cluster analysis.
  9. Communications in Statistics, 3(1), 1-27. https://doi.org/10.1080/03610927408827101
  10. 4. Kaufman, L., Rousseeuw, P.J. (1990). Finding Groups in Data: An Introduction
  11. to Cluster Analysis. Wiley-Interscience, New York.
  12. https://doi.org/10.1002/9780470316801
  13. 5. Anselin, L. (1995). Local Indicators of Spatial Association — LISA.
  14. Geographical Analysis, 27(2), 93-115. https://doi.org/10.1111/j.1538-
  15. 4632.1995.tb00338.x
  16. 6. Nardo, M., Saisana, M., Saltelli, A., Tarantola, S. (2005). Tools for Composite
  17. Indicators Building. European Commission, JRC Technical Reports EUR 21682 EN. https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC31473

Downloads

Download data is not yet available.