Tel: +998977838464

Son 9 (2026)
Marketing

Ilmiy maqolalar

TIJORAT BANKLARINING INVESTITSIYA PORTFELLARIDA QIMMATLI QOGʻOZLAR TARKIBINING TAHLILI

DOI 10.67668/mj/2026iss9/2009 Betlar 502-513

Nashr qilingan 2026-09-07

Mualliflar
Maxametov Saitdjalolxon Azamovich
Tashkilot
Farg'ona davlat texnika universiteti image/svg+xml
Marketing jurnali — 2026-yil sentabr, 9-son
PDF Google Scholar Google Scholar

Annotatsiya

Maqolada Oʻzbekiston tijorat banklari investitsiya portfellarining 2019-2024yillardagi hajmi, tarkibi va tuzilmaviy oʻzgarishlari “Ahbor-Reyting” reyting agentligining banklar kesimidagi maʼlumotlari asosida tahlil qilingan. Investitsiyalarning aktivlar, kreditlar, depozitlar va xususiy kapitaldagi ulushi, ularning banklar kesimidagi konsentratsiyasi (CR-indekslar va Herfindahl-Hirschman indeksi) hamda banklarning investitsiya faolligi darajasi boʻyicha guruhlanishi baholangan. Tadqiqot natijalariga koʻra, investitsiyalar hajmi besh yilda 19 barobar oshib, 57,1 trln soʻmga yetgan, ularning aktivlardagi ulushi 1,10 foizdan 7,42 foizga koʻtarilgan, portfel konsentratsiyasi esa pasayish tendensiyasiga ega. Shu bilan birga, investitsiyalarning xususiy kapitalga nisbati 49,8 foizga yetgani bank portfelidagi foiz riskini boshqarish talablarini kuchaytirish zarurligini koʻrsatadi. Tadqiqotda 30-35 ta tijorat bankining 2019-2024-yillardagi maʼlumotlari, CR-indekslar, HHI va modifikatsiyalangan durasiya usullari qoʻllanildi. 2024-yilda investitsiyalar ulushi 5 foizdan yuqori boʻlgan banklar soni 21 taga yetgani qimmatli qogʻozlarga investitsiya qilish aksariyat banklar uchun odatiy faoliyatga aylanganini koʻrsatadi. Maqolada investitsiya portfeli tarkibini oshkor qilish, foiz riskini stress-test orqali baholash va portfel durasiyasi boʻyicha limitlar belgilash yuzasidan takliflar berilgan.

Kalit so'zlar

tijorat banki, investitsiya portfeli, qimmatli qogʻozlar, davlat obligatsiyalari, portfel tarkibi, konsentratsiya, Herfindahl-Hirschman indeksi, foiz riski

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Acharya, V. V., & Steffen, S. (2015). The “greatest” carry trade ever? Understanding eurozone bank risks. Journal of Financial Economics, 115(2), 215-236. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2014.11.004
  2. Basel Committee on Banking Supervision. (2013). Basel III: The liquidity coverage ratio and liquidity risk monitoring tools. Bank for International Settlements. https://www.bis.org/publ/bcbs238.htm
  3. Basel Committee on Banking Supervision. (2016). Interest rate risk in the banking book. Bank for International Settlements. https://www.bis.org/bcbs/publ/d368.htm
  4. Fabozzi, F. J. (2016). Bond markets, analysis, and strategies (9th ed.). Pearson
  5. Gennaioli, N., Martin, A., & Rossi, S. (2018). Banks, government bonds, and default: What do the data say? Journal of Monetary Economics, 98, 98-113. https://doi.org/10.1016/j.jmoneco.2018.04.011
  6. Jiang, E. X., Matvos, G., Piskorski, T., & Seru, A. (2024). Monetary tightening and U.S. bank fragility in 2023: Mark-to-market losses and uninsured depositor runs? Journal of Financial Economics, 159, 103899. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2024.103899
  7. Markowitz, H. (1952). Portfolio selection. The Journal of Finance, 7(1), 77-91. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1952.tb01525.x
  8. Rhoades, S. A. (1993). The Herfindahl-Hirschman index. Federal Reserve Bulletin, 79(3), 188-189
  9. Rose, P. S., & Hudgins, S. C. (2013). Bank management & financial services (9th ed.). McGraw-Hill
  10. Tobin, J. (1958). Liquidity preference as behavior towards risk. The Review of Economic Studies, 25(2), 65-86. https://doi.org/10.2307/2296205
  11. «Ahbor-Reyting» RA. Ренкинг коммерческих банков на 1 января 2021 года // Аналитический обзор банковского сектора. - Ташкент, 2021
  12. «Ahbor-Reyting» RA. Ренкинг коммерческих банков на 1 января 2022 года // Аналитический обзор банковского сектора. - Ташкент, 2022
  13. «Ahbor-Reyting» RA. Рэнкинг коммерческих банков на 1 января 2024 года // Аналитический обзор банковского сектора. № 74. - Ташкент, 2024
  14. «Ahbor-Reyting» RA. Рэнкинг коммерческих банков на 1 января 2025 года // Аналитический обзор банковского сектора. № 78. - Ташкент, 2025
  15. Oʻzbekiston Respublikasining 2015-yil 3-iyun OʻRQ-387-son “Qimmatli qogʻozlar bozori toʻgʻrisida”gi Qonuni. https://lex.uz/docs/2662539
  16. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-may PF-5992-son “2020-2025-yillarga moʻljallangan Oʻzbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/4811025
  17. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 13-aprel PF-6207-son “Kapital bozorini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/5371091
  18. Abduvaliyev, S. (2026). Tijorat banklarining investitsiya siyosati va qimmatli qogʻozlar portfelini boshqarish strategiyalari. Muhandislik va iqtisodiyot, 4(4), 7-14. https://doi.org/10.5281/zenodo.19517549
  19. Ziyodullayeva, N. (2026, 15-sentabr). Oʻzbekistonda davlat qarzini boshqarish qanday amalga oshirilmoqda? OʻzA. https://uza.uz/oz/posts/ozbekistonda-davlat-qarzini-boshqarish-qanday-amalga-oshirilmoqda_909096
  20. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2024). 2023-yil uchun yillik hisobot. Toshkent. https://cbu.uz

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.