Tel: +998977838464

Son 9 (2026)
Marketing

Ilmiy maqolalar

DAVLAT VA BIZNES OʻRTASIDA SHERIKLIK MUNOSABATLARI RIVOJLANISHINING XORIJ TAJRIBASI: QIYOSIY TAHLIL VA HUDUDIY IQTISODIYOT UCHUN SABOQLAR

DOI 10.67668/mj/2026iss9/2136 Betlar 868-877

Nashr qilingan 2026-09-07

Mualliflar
Ataniyazova Maksuda Baltabayevna
Tashkilot
Urganch davlat universiteti image/svg+xml
Marketing jurnali — 2026-yil sentabr, 9-son
PDF Google Scholar Google Scholar

Annotatsiya

Rivojlanayotgan va hududiy iqtisodiy tizimlarda infratuzilmaga boʻlgan talabning jadal ortishi hamda davlat byudjeti cheklovlari sharoitida davlat-xususiy sherikligining (DXSH) sinovdan oʻtgan xalqaro institutsional modellarini strategik moslashtirish dolzarb zaruratga aylanmoqda. Ushbu tadqiqotda Buyuk Britaniya (PFI texnologiyasidan PF2 modeligacha boʻlgan evolyutsiya), Germaniya, Turkiya, Janubiy Koreya va BAA kabi yetakchi va rivojlanayotgan mamlakatlar amaliyoti misolida DXSH sohasidagi jahon tajribasi, boshqaruv arxitekturasi, xatarlarni taqsimlash paradokslari va moliyaviy muhandislik mexanizmlari kompleks empirik va institutsional jihatdan qiyosiy tahlil qilinadi. Koʻp mezonli qiyosiy baholash tizimiga tayanib, turli xalqaro boshqaruv modellari xarajat va samaradorlik nisbatini (Value-for-Money, VfM) optimallashtirish, davlat byudjeti yuklamasi hamda xususiy kapital daromadliligi oʻrtasidagi muvozanatni taʼminlash hamda hududiy bozor zaifliklarini yumshatish masalalarini qanday hal etishi tizimli ravishda oʻrganiladi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, muvaffaqiyatli jahon DXSH paradigmalari uchta asosiy ustunga tayanadi: loyihalar sifatini oldindan taʼminlovchi markazlashgan loyihalarni tayyorlash jamgʻarmalari (PPPF), huquqiy majburiy risk-matritsalari hamda Minimal daromadlilik kafolatlari (MRG), Daromadlilik tirqishini moliyalashtirish (VGF) va mavjudlik uchun toʻlovlar kabi davlat moliyaviy qoʻllab-quvvatlovi instrumentlari. Shuningdek, ishda xalqaro amaliyotdagi muvaffaqiyatsizlik holatlari, xususan, haddan tashqari qarz yuklamasi va talabni notoʻgʻri prognoz qilish xatarlari umumlashtiriladi. Tadqiqot yakunida xalqaro ilgʻor tajribani hududiy iqtisodiyot sharoitiga moslashtirish, institutsional salohiyatni oshirish va barqaror investitsiya muhitini shakllantirish boʻyicha amaliy tavsiyalar beriladi.

Kalit so'zlar

Davlat-xususiy sheriklik (DXSH), Xorij tajribasi, Qiyosiy tahlil, Xususiy moliyaviy tashabbus (PFI), Institutsional boshqaruv, Xarajat va samaradorlik nisbati (VfM), Daromadlilik tirqishini moliyalashtirish (VGF), Minimal daromadlilik kafolatlari (MRG), Risklarni boshqarish, Infratuzilmani moliyalashtirish, Hududiy iqtisodiyot

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Engel, E., Fischer, R., & Galetovic, A. (2013). The basic public finance of public-private partnerships. Journal of the European Economic Association, 11(1), 83- 111. https://doi.org/10.1111/j.1542-4774.2012.01105.x
  2. Global Infrastructure Hub, & Oxford Economics. (2017). Global infrastructure outlook: Infrastructure investment needs - 50 countries, 7 sectors to 2040. Global Infrastructure Hub. https://cdn.gihub.org/outlook/live/methodology/Global+Infrastructure+Outlook+-+July+2017.pdf
  3. Grimsey, D., & Lewis, M. K. (2002). Evaluating the risks of public private partnerships for infrastructure projects. International Journal of Project Management, 20(2), 107-118. https://doi.org/10.1016/S0263-7863(00)00040-5
  4. HM Treasury. (2012). A new approach to public private partnerships. HM Treasury. https://ppp.worldbank.org/public-private-partnership/library/new-approach-public-private-partnerships-1
  5. Hodge, G. A., & Greve, C. (2007). Public-private partnerships: An international performance review. Public Administration Review, 67(3), 545-558. https://doi.org/10.1111/j.1540-6210.2007.00736.x
  6. Irwin, T. C. (2007). Government guarantees: Allocating and valuing risk in privately financed infrastructure projects. World Bank. https://documents1.worldbank.org/curated/en/287611468339900724/pdf/394970Gov0guar101OFFICIAL0USE0ONLY1.pdf
  7. Kim, J.-H., Kim, J., Shin, S., & Lee, S. (2011). Public-private partnership infrastructure projects: Case studies from the Republic of Korea. Asian Development Bank. https://www.adb.org/publications/public-private-partnership-infrastructure-projects-case-studies-republic-korea
  8. Williamson, O. E. (1998). Transaction cost economics: How it works; where it is headed. De Economist, 146(1), 23-58. https://doi.org/10.1023/A:1003263908567
  9. World Bank. (2017). Public-private partnerships reference guide (Version 3). World Bank. https://ppp.worldbank.org/sites/default/files/2024-08/PPP%20Reference%20Guide%20Version%203.pdf
  10. Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 10-maydagi OʻRQ-537-son “Davlat- xususiy sheriklik toʻgʻrisida”gi Qonuni. https://lex.uz/docs/-4329270
  11. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvar PF-60-son “2022-2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/5841063
  12. Abdullayev, A. M., & Kurbanov, J. A. (2022). Hududiy iqtisodiy tizimlarda infratuzilma loyihalarini modellashtirish va xatarlarni taqsimlash. Bozor, pul va kredit, (5), 18-27
  13. Alimov, R. X., & Toshmatov, Sh. A. (2019). Oʻzbekistonda infratuzilma loyihalarini rivojlantirishda davlat va biznes sherikligining oʻrni. Moliya va bank ishi, (3), 12-21
  14. Berdialiyev, J. (2023). Mintaqaviy iqtisodiyotda davlat-xususiy sheriklik loyihalarini moliyalashtirish va xatarlarni boshqarish mexanizmlari. Monografiya. “Fan va texnologiya” nashriyoti
  15. Mustafakulov, Sh. I. (2017). Investitsion muhit jozibadorligi: Nazariya, metodologiya va amaliyot. “Iqtisodiyot” nashriyoti
  16. Otajonov, Sh. I. (2020). Mintaqaviy iqtisodiyotni rivojlantirishda investitsiyalar va davlat-xususiy sherikligi mexanizmlaridan foydalanish samaradorligi. Biznes-Expert, (8), 34-40
  17. Rahimov, A. N. (2021). Davlat va biznes sherikligi munosabatlarini rivojlantirishda xorij tajribasi va uni Oʻzbekistonda qoʻllash xususiyatlari. Iqtisodiyot va taʼlim, (2), 88-95
  18. Vaxabov, A. V., & Xajibakiyev, Sh. X. (2020). Davlat-xususiy sherikligi: Oʻquv qoʻllanma. “Iqtisod-Moliya” nashriyoti
  19. Xolmoʻminov, Sh. R., & Berdiyev, G. I. (2021). Hududiy iqtisodiyotda infratuzilma loyihalarini moliyalashtirishda davlat-xususiy sherikligi mexanizmlarini takomillashtirish. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, (4), 45-56

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.