KICHIK BIZNES SUBYEKTLARIDA SUNʼIY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARINI JORIY ETISHNING IQTISODIY MAQSADGA MUVOFIQLIGINI BAHOLASH MEZONLARI
Annotatsiya
Maqolada kichik biznes subyektlarida sunʼiy intellekt texnologiyalarini joriy etishning iqtisodiy maqsadga muvofiqligini baholash mezonlari tizimi ishlab chiqildi. Texnologiya, tashkilot va muhit modeli, innovatsiyalar diffuziyasi nazariyasi, bashorat iqtisodiyoti va unumdorlikning J-egri chizigʻi konsepsiyasi asosida mezonlar iqtisodiy samara, texnologik tayyorlik, tashkiliy salohiyat va risklar boshqaruvchanligi guruhlariga ajratildi. Iyerarxiyalarni tahlil qilish usuli yordamida guruhlar vaznlari hisoblandi: iqtisodiy samara 0,424, texnologik tayyorlik va risklar boshqaruvchanligi 0,227 dan, tashkiliy salohiyat 0,122 vaznga ega boʻldi, muvofiqlik nisbati 0,004 ni tashkil etdi. Kichik korxonalarda asosiy toʻsiqlar texnologik emas, balki tashkiliy va huquqiy xususiyatga ega ekani koʻrsatildi. Muallif integral muvofiqlik koʻrsatkichini va joriy etish, kechiktirish hamda rad etish zonalarini belgilovchi qaror qoidasini taklif qildi. Natijalar kichik korxonalar, tijorat banklari va davlat dasturlari uchun sunʼiy intellekt loyihalarini oldindan saralashda ilmiy-uslubiy asos boʻlib xizmat qildi.
Kalit so'zlar
sunʼiy intellekt, kichik biznes, iqtisodiy maqsadga muvofiqlik, baholash mezonlari, ierarxiyalarni tahlil qilish usuli, integral koʻrsatkich, TOE modeli, raqamli transformatsiya
Foydalanilgan adabiyotlar
- Agrawal, A., Gans, J. S., & Goldfarb, A. (2019). Artificial intelligence: The ambiguous labor market impact of automating prediction. Journal of Economic Perspectives, 33(2), 31-50. https://doi.org/10.1257/jep.33.2.31
- Baker, J. (2012). The technology-organization-environment framework. In Y. K. Dwivedi, M. R. Wade, & S. L. Schneberger (Eds.), Information systems theory: Explaining and predicting our digital society (Vol. 1, pp. 231-245). New York: Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-6108-2_12
- Brynjolfsson, E., Rock, D., & Syverson, C. (2021). The productivity J-curve: How intangibles complement general purpose technologies. American Economic Journal: Macroeconomics, 13(1), 333-372. https://doi.org/10.1257/mac.20180386
- Chatterjee, S., Rana, N. P., Dwivedi, Y. K., & Baabdullah, A. M. (2021). Understanding AI adoption in manufacturing and production firms using an integrated TAM-TOE model. Technological Forecasting and Social Change, 170, 120880. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2021.120880
- Davis, F. D. (1989). Perceived usefulness, perceived ease of use, and user acceptance of information technology. MIS Quarterly, 13(3), 319-340. https://doi.org/10.2307/249008
- Eurostat. (2025). Use of artificial intelligence in enterprises. Statistics Explained (data extracted in December 2025). https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Use_of_artificial_intelligence_in_enterprises
- Hansen, E. B., & Bøgh, S. (2021). Artificial intelligence and internet of things in small and medium-sized enterprises: A survey. Journal of Manufacturing Systems, 58, 362-372. https://doi.org/10.1016/j.jmsy.2020.08.009
- Iacovou, C. L., Benbasat, I., & Dexter, A. S. (1995). Electronic data interchange and small organizations: Adoption and impact of technology. MIS Quarterly, 19(4), 465-485. https://doi.org/10.2307/249629
- Kinkel, S., Baumgartner, M., & Cherubini, E. (2022). Prerequisites for the adoption of AI technologies in manufacturing - Evidence from a worldwide sample of manufacturing companies. Technovation, 110, 102375. https://doi.org/10.1016/j.technovation.2021.102375
- Rogers, E. M. (2003). Diffusion of innovations (5th ed.). New York: Free Press. https://www.simonandschuster.com/books/Diffusion-of-Innovations-5th-Edition/Everett-M-Rogers/9780743258234
- Saaty, T. L. (2008). Decision making with the analytic hierarchy process. International Journal of Services Sciences, 1(1), 83-98. https://doi.org/10.1504/IJSSCI.2008.017590
- Schwaeke, J., Peters, A., Kanbach, D. K., Kraus, S., & Jones, P. (2025). The new normal: The status quo of AI adoption in SMEs. Journal of Small Business Management, 63(3), 1297-1331. https://doi.org/10.1080/00472778.2024.2379999
- Thong, J. Y. L. (1999). An integrated model of information systems adoption in small businesses. Journal of Management Information Systems, 15(4), 187-214. https://doi.org/10.1080/07421222.1999.11518227
- Tornatzky, L. G., & Fleischer, M. (1990). The processes of technological innovation. Lexington, MA: Lexington Books. https://search.worldcat.org/title/20669819
- Ulrich, P., & Frank, V. (2021). Relevance and adoption of AI technologies in German SMEs - Results from survey-based research. Procedia Computer Science, 192, 2152-2159. https://doi.org/10.1016/j.procs.2021.08.228
- Wamba-Taguimdje, S.-L., Fosso Wamba, S., Kala Kamdjoug, J. R., & Tchatchouang Wanko, C. E. (2020). Influence of artificial intelligence (AI) on firm performance: The business value of AI-based transformation projects. Business Process Management Journal, 26(7), 1893-1924. https://doi.org/10.1108/BPMJ-10-2019-0411
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son “Raqamli Oʻzbekiston - 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/5030957
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi PQ-358-son “Sunʼiy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/-7158604
- Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2026). Kichik tadbirkorlik subyektlarida band boʻlganlar soni (1.10.02.0029-son koʻrsatkich). SIAT maʼlumotlar bazasi. https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_425.pdf
- Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2026). Kichik tadbirkorlik subyektlarining jami bandlikdagi ulushi (1.10.02.0030-son koʻrsatkich). SIAT maʼlumotlar bazasi. https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_274.pdf
- Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2026). Kichik tadbirkorlik subyektlarining jami YaIMdagi ulushi (1.10.02.0005-son koʻrsatkich). SIAT maʼlumotlar bazasi. https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_420.pdf