TOʻQIMACHILIK KORXONALARIDA RAQOBATBARDOSHLIK OMILLARI VA UNI INTEGRAL BAHOLASH
Abstract
Maqolada toʻqimachilik sanoati korxonalarida raqobatbardoshlikni boshqarish samaradorligiga taʼsir etuvchi omillar, mezonlar va indikatorlar tizimi hamda ularning integral bahosi asoslangan. Omillar besh boshqaruv konturi boʻyicha guruhlangan, har bir kontur ichida omil, mezon va indikator funksional zanjir sifatida bogʻlangan, indikatorlarning chegaraviy qiymatlari shartnoma sharti, tarmoq darajasi va koʻp yillik qatorga tayangan holda belgilangan. Integral baho oʻtish ichida umumlashgan darajali oʻrtacha, oʻtishlar orasida vaznli geometrik oʻrtacha sifatida hisoblanadi va uzilishlar boʻyicha dekompozitsiya qilinadi. Yigiruv korxonasi maʼlumotida geometrik baho additiv bahodan 0,087 ga past boʻlib, zaif boʻgʻinni yashirmasligi koʻrsatilgan. Integral baho 0,575 ga teng boʻlib, umumiy uzilishning 52 foizi narx ustamasi oʻtishiga, 26 foizi takroriy buyurtma oʻtishiga toʻgʻri keldi. Tarmoq darajasidagi tahlil ham uzilish qiymat zanjiri oʻtishlarida joylashganini koʻrsatdi. Natijalar boshqaruv taʼsirini eng zaif oʻtishga yoʻnaltirish boʻyicha takliflar bilan yakunlangan.
Keywords
toʻqimachilik korxonasi, raqobatbardoshlik omillari, mezon, indikator, integral baho, geometrik oʻrtacha, dekompozitsiya, zaif boʻgʻin.
References
- Christopher, M. (2016). Logistics and supply chain management (5th ed.). Pearson.
- Greco, S., Ishizaka, A., Tasiou, M., & Torrisi, G. (2019). On the methodological framework of composite indices: A review of the issues of weighting, aggregation, and robustness. Social Indicators Research, 141(1), 61-94. https://doi.org/10.1007/s11205-017-1832-9
- Kaplan, R. S., & Norton, D. P. (1992). The balanced scorecard: Measures that drive performance. Harvard Business Review, 70(1), 71-79.
- Munda, G., & Nardo, M. (2009). Noncompensatory/nonlinear composite indicators for ranking countries: A defensible setting. Applied Economics, 41(12), 1513-1523. https://doi.org/10.1080/00036840601019364
- Neely, A., Gregory, M., & Platts, K. (1995). Performance measurement system design: A literature review and research agenda. International Journal of Operations & Production Management, 15(4), 80-116. https://doi.org/10.1108/01443579510083622
- OECD, & JRC. (2008). Handbook on constructing composite indicators: Methodology and user guide. OECD Publishing.
- Parmenter, D. (2015). Key performance indicators: Developing, implementing, and using winning KPIs (3rd ed.). Wiley.
- Porter, M. E. (1985). Competitive advantage: Creating and sustaining superior performance. Free Press.
- Saaty, T. L. (1980). The analytic hierarchy process. McGraw-Hill.
- Shingo, S. (1985). A revolution in manufacturing: The SMED system. Productivity Press.
- Uster Technologies AG. (2023). USTER Statistics 2023: The industryʼs quality language. Uster Technologies AG.
- Гельвановский М., Жуковская В., Трофимова И. Конкурентоспособность в микро-, мезо- и макроуровневом измерениях // Российский экономический журнал. - 1998. - № 3. - С. 67-77.
- Фатхутдинов Р.А. Управление конкурентоспособностью организации. - М.: Эксмо, 2005. - 544 с.
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 16-sentyabr PQ-4453-son “Yengil sanoatni yanada rivojlantirish va tayyor mahsulotlar ishlab chiqarishni ragʻbatlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/-4516526
- Maxkamova M.A. Sanoat korxonalarida innovatsion faoliyatni boshqarish mexanizmini takomillashtirish: i.f.d. diss. avtoref. - T., 2010. - 44 b.
- Shanazarova G.B. Sanoat korxonalarida innovatsion salohiyatni boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish: PhD diss. avtoref. - T., 2018. - 56 b.
- 2025-yilda Oʻzbekiston tashqi savdosi qanday oʻzgardi? // Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlari, Gazeta.uz, 29.01.2026. https://www.gazeta.uz/oz/2026/01/29/trade-2025/