Tel: +998977838464

2026
III International Bioeconomy Forum: Special Issue

Scientific articles

SANOAT KORXONALARIDA BIOENERGETIKA LOYIHALARIGA INVESTITSIYALARNI YOʻNALTIRISHNING MINTAQAVIY USTUVORLIKLARINI IQTISODIY BAHOLASH

DOI 10.67668/mj/2026issmaxsus/2167

Published 2026-09-25

Authors
Ismoilov Azamatbek Roʻzimaxammatovich
III Bioiqtisodiyot xalqaro forumi, Buxoro, 24-25-sentabr 2026
Pdf (Uzbek) Google Scholar Google Scholar

Abstract

Maqolada sanoat korxonalarida bioenergetika loyihalariga investitsiyalarni yoʻnaltirishning mintaqaviy ustuvorliklarini iqtisodiy baholash masalasi oʻrganildi. Bioenergetika iqtisodiyoti, xomashyo logistikasi, joylashuv nazariyasi va koʻp mezonli qaror qabul qilish yondashuvlari umumlashtirilib, xomashyo salohiyati, sanoat talabi hamda infratuzilma va investitsiya muhitini qamrab oluvchi besh koʻrsatkichli tizim shakllantirildi. Milliy statistika qoʻmitasining hududiy maʼlumotlari asosida koʻrsatkichlar vaznlari entropiya usuli bilan aniqlandi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, 12 viloyat va Toshkent shahri uchun TOPSIS usulida ustuvorlik indeksi hisoblandi. Sanoat mahsuloti hajmi eng katta vaznga (0,338) ega boʻlgani, Toshkent viloyati 0,787 indeks bilan birinchi oʻrinni egallagani aniqlandi. Hududlar yuqori, oʻrta va past ustuvorlikdagi uch guruhga ajratildi, teng vaznli variant bilan taqqoslash reytingning yuqori barqarorligini (rang korrelyatsiyasi 0,886) tasdiqladi. Muallif har bir guruh uchun biogaz va biomassa loyihalarini moliyalashtirish va joylashtirishning farqlangan mexanizmini asosladi.

Keywords

bioenergetika, biogaz, biomassa, sanoat korxonalari, investitsiyalar, mintaqaviy ustuvorlik, entropiya usuli, TOPSIS

References

  1. International Energy Agency. (2020). Outlook for biogas and biomethane: Prospects for organic growth (World Energy Outlook Special Report). IEA. https://www.iea.org/reports/outlook-for-biogas-and-biomethane-prospects-for-organic-growth
  2. International Renewable Energy Agency. (2022). Bioenergy for the transition: Ensuring sustainability and overcoming barriers. IRENA. https://www.irena.org/publications/2022/Aug/Bioenergy-for-the-Transition
  3. Krugman, P. (1991). Increasing returns and economic geography. Journal of Political Economy, 99(3), 483–499. https://doi.org/10.1086/261763
  4. Wang, J.-J., Jing, Y.-Y., Zhang, C.-F., & Zhao, J.-H. (2009). Review on multi-criteria decision analysis aid in sustainable energy decision-making. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 13(9), 2263–2278. https://doi.org/10.1016/j.rser.2009.06.021
  5. Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 21-maydagi OʻRQ-539-son “Qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish toʻgʻrisida”gi Qonuni. https://lex.uz/docs/4346831
  6. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktabrdagi PQ-4477-son “2019-2030-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasining «yashil» iqtisodiyotga oʻtish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/4539506
  7. Weiland, P. (2010). Biogas production: Current state and perspectives. Applied Microbiology and Biotechnology, 85(4), 849–860. https://doi.org/10.1007/s00253-009-2246-7
  8. Fagerström, A., Al Seadi, T., Rasi, S., & Briseid, T. (2018). The role of anaerobic digestion and biogas in the circular economy (IEA Bioenergy Task 37 Technical Report). IEA Bioenergy. https://task37.ieabioenergy.com/technical-reports/the-role-of-anaerobic-digestion/
  9. Rentizelas, A. A., Tolis, A. J., & Tatsiopoulos, I. P. (2009). Logistics issues of biomass: The storage problem and the multi-biomass supply chain. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 13(4), 887–894. https://doi.org/10.1016/j.rser.2008.01.003
  10. Gebrezgabher, S. A., Meuwissen, M. P. M., Prins, B. A. M., & Oude Lansink, A. G. J. M. (2010). Economic analysis of anaerobic digestion: A case of Green power biogas plant in The Netherlands. NJAS: Wageningen Journal of Life Sciences, 57(2), 109–115. https://doi.org/10.1016/j.njas.2009.07.006
  11. Höhn, J., Lehtonen, E., Rasi, S., & Rintala, J. (2014). A Geographical Information System (GIS) based methodology for determination of potential biomasses and sites for biogas plants in southern Finland. Applied Energy, 113, 1–10. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2013.07.005
  12. Silva, S., Alçada-Almeida, L., & Dias, L. C. (2014). Biogas plants site selection integrating multicriteria decision aid methods and GIS techniques: A case study in a Portuguese region. Biomass and Bioenergy, 71, 58–68. https://doi.org/10.1016/j.biombioe.2014.10.025
  13. Hwang, C.-L., & Yoon, K. (1981). Multiple attribute decision making: Methods and applications. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-642-48318-9
  14. Shannon, C. E. (1948). A mathematical theory of communication. Bell System Technical Journal, 27(3), 379–423. https://doi.org/10.1002/j.1538-7305.1948.tb01338.x
  15. Zou, Z., Yun, Y., & Sun, J. (2006). Entropy method for determination of weight of evaluating indicators in fuzzy synthetic evaluation for water quality assessment. Journal of Environmental Sciences, 18(5), 1020–1023. https://doi.org/10.1016/S1001-0742(06)60032-6
  16. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2025). Yirik shoxli qoramollar bosh soni, 1.03.04.0025-koʻrsatkich [Maʼlumotlar toʻplami]. https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_2033.pdf
  17. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2025). Parrandalar bosh soni, 1.03.04.0029-koʻrsatkich [Maʼlumotlar toʻplami]. https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_2037.pdf
  18. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2025). Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari umumiy hajmi (yillik), 1.03.02.0001-koʻrsatkich [Maʼlumotlar toʻplami]. https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_1439.pdf
  19. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2025). Sanoat mahsuloti hajmi (yillik), 1.02.01.0001-koʻrsatkich [Maʼlumotlar toʻplami]. https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_552.pdf
  20. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2026). Asosiy kapitalga investitsiyalar (2025-yil yanvar-dekabr) [Press-reliz]. https://stat.uz/img/press-relizlar/invest-uzb_p62788.pdf
  21. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 16-fevraldagi PQ-57-son “2023-yilda qayta tiklanuvchi energiya manbalarini va energiya tejovchi texnologiyalarni joriy etishni jadallashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/6385720

Downloads

Download data is not yet available.