KICHIK BIZNES SUBYEKTLARIDA SUNʼIY INTELLEKTDAN FOYDALANISHNING INKLYUZIV IQTISODIY OʻSISHGA TAʼSIR ETUVCHI OMILLARI
Annotatsiya
Maqolada kichik biznes subyektlarida sunʼiy intellektdan foydalanish inklyuziv iqtisodiy oʻsishga qaysi omillar orqali taʼsir koʻrsatishi oʻrganildi. Ayollar va yoshlar bandligi, hududiy qamrov, moliya va bozorlarga kirish, raqamli koʻnikmalar hamda daromad taqsimotini birlashtiruvchi omilli model ishlab chiqildi. Jahon banki, XMT va XTI maʼlumotlari asosida Oʻzbekiston va oltita qiyosiy mamlakat uchun 2024-yil boʻyicha inklyuziv oʻsish omillari indeksi geometrik oʻrtacha usulida hisoblandi. Oʻzbekiston indeksi 0,674 ga teng boʻlib, internet qamrovi va hisob egaligidagi gender paritet eng kuchli tomonlar sifatida ajraldi. Yoshlar inklyuzivligi va moliyaviy kirish asosiy oʻsish zaxirasi ekani aniqlandi: ular tanlanma medianasiga yetganda indeks 0,735 gacha koʻtarilishi hisoblandi. Kichik biznesning aksariyat viloyatlar bandligidagi 72-82 foizlik ulushi sunʼiy intellekt samarasini hududlarga yetkazuvchi kanal sifatida baholandi.Kalit so'zlar
sunʼiy intellekt, kichik biznes, inklyuziv oʻsish, moliyaviy inklyuziya, yoshlar bandligi, gender paritet, hududiy qamrov, kompozit indeks
Foydalanilgan adabiyotlar
- Acemoglu, D., & Restrepo, P. (2022). Tasks, automation, and the rise in U.S. wage inequality. Econometrica, 90(5), 1973-2016. https://doi.org/10.3982/ECTA19815
- Ali, I., & Son, H. H. (2007). Measuring inclusive growth. Asian Development Review, 24(1), 11-31. https://doi.org/10.1142/S0116110507000024
- Beck, T., Demirgüç-Kunt, A., & Levine, R. (2007). Finance, inequality and the poor. Journal of Economic Growth, 12(1), 27-49. https://doi.org/10.1007/s10887-007-9010-6
- Berg, T., Burg, V., Gombović, A., & Puri, M. (2020). On the rise of FinTechs: Credit scoring using digital footprints. The Review of Financial Studies, 33(7), 2845- 2897. https://doi.org/10.1093/rfs/hhz099
- Cazzaniga, M., Jaumotte, F., Li, L., Melina, G., Panton, A. J., Pizzinelli, C., Rockall, E., & Tavares, M. M. (2024). Gen-AI: Artificial intelligence and the future of work (IMF Staff Discussion Note SDN/2024/001). International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9798400262548.006
- Fuster, A., Goldsmith-Pinkham, P., Ramadorai, T., & Walther, A. (2022). Predictably unequal? The effects of machine learning on credit markets. The Journal of Finance, 77(1), 5-47. https://doi.org/10.1111/jofi.13090
- Goldfarb, A., & Tucker, C. (2019). Digital economics. Journal of Economic Literature, 57(1), 3-43. https://doi.org/10.1257/jel.20171452
- Hargittai, E. (2002). Second-level digital divide: Differences in peopleʼs online skills. First Monday, 7(4). https://doi.org/10.5210/fm.v7i4.942
- Hjort, J., & Poulsen, J. (2019). The arrival of fast internet and employment in Africa. American Economic Review, 109(3), 1032-1079. https://doi.org/10.1257/aer.20161385
- Ianchovichina, E., & Lundstrom, S. (2009). Inclusive growth analytics: Framework and application (Policy Research Working Paper No. 4851). World Bank. https://doi.org/10.1596/1813-9450-4851
- International Monetary Fund. (2024). AI Preparedness Index (AIPI) [Data set]. IMF DataMapper. https://www.imf.org/external/datamapper/AI_PI@AIPI/ADVEC/EME/LIC
- International Telecommunication Union. (2024). Measuring digital development: Facts and figures 2024. ITU. https://www.itu.int/itu-d/reports/statistics/facts-figures-2024/
- Klapper, L., Singer, D., Starita, L., & Norris, A. (2025). The Global Findex Database 2025: Connectivity and financial inclusion in the digital economy. World Bank. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-2204-9
- Noy, S., & Zhang, W. (2023). Experimental evidence on the productivity effects of generative artificial intelligence. Science, 381(6654), 187-192. https://doi.org/10.1126/science.adh2586
- OECD. (2023). OECD SME and entrepreneurship outlook 2023. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/342b8564-en
- Suri, T., & Jack, W. (2016). The long-run poverty and gender impacts of mobile money. Science, 354(6317), 1288-1292. https://doi.org/10.1126/science.aah5309
- World Bank. (2026). World Development Indicators: FX.OWN.TOTL.ZS, FX.OWN.TOTL.FE.ZS, FX.OWN.TOTL.MA.ZS, FX.OWN.TOTL.YG.ZS, FX.OWN.TOTL.40.ZS, SL.TLF.CACT.FM.ZS, SL.TLF.CACT.FE.ZS, SL.UEM.1524.ZS, IT.NET.USER.ZS, SI.POV.GINI [Data set]. https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators
- Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 2-sentyabr OʻRQ-562-son “Xotin- qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari toʻgʻrisida”gi Qonuni. https://lex.uz/docs/4494849
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktyabr PQ-358-son “Sunʼiy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/-7158604
- Oʻzbekiston Respublikasi Milliy Statistika qo‘mitasi. (2026). Kichik tadbirkorlik subyektlarining jami bandlikdagi ulushi (1.10.02.0030-koʻrsatkich) [SIAT maʼlumotlari]. https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_274.pdf
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. (2026). Oʻzbekiston Respublikasida kichik tadbirkorlik subyektlarining asosiy koʻrsatkichlari (2025-yil yanvar-dekabr). https://stat.uz/img/news/kb_uz_p60509.pdf
Yuklab olishlar
Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.