O'ZBEKISTON QISHLOQ XO'JALIGI SOXASIDA AGRIVOLTAIK TIZIMLARNING IQTISODIYOT VA EKKOLOGIK SAMARALIGI.
Annotatsiya
Qishloq xoʻjaligi resurslariga bosimning ortib borishi, energiyaga boʻlgan talabning oʻsishi va iqlim oʻzgarishining kuchayib borayotgan taʼsiri koʻplab mamlakatlarni yer resurslaridan ikki tomonlama foydalanish imkonini beruvchi innovatsion texnologiyalar ni joriy etishga undamoqda. Shunday yechimlar orasida agrivoltaik tizimlar — yaʼni bir vaqtning oʻzida qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirish va fotoelektr (PV) energiyasini ishlab chiqarish — istiqbolli strategik yoʻnalishlardan biri sifatida ajralib turadi. Qishloq xoʻjaligi iqtisodiyotning asosiy tarmoqlaridan biri boʻlgan va quyosh energiyasi resurslari dunyodagi eng boy hududlardan biri hisoblangan Oʻzbekiston uchun agrivoltaika yashil oʻsish, energetik mustaqillik va ekologik barqarorlikni bogʻlo vchi uzoq muddatli yechimdir. Ushbu maqola Oʻzbekistonda agrivoltaik tizimlarning iqtisodiy va ekologik samaradorligini miqdoriy modellashtirishsiz, konseptual yondashuv asosida tahlil qiladi. Tahlil yer resurslaridan samarali foydalanish, xoʻjalik darajasida energiya xavfsizligini taʼ minlash, iqlim oʻzgarishiga moslashuvchanlik, mikroiqlimni yaxshilash, karbonat chiqindilarini kamaytirish hamda suvdan foydalanish samaradorligi kabi omillarga qaratilgan. Shuningdek, keng joriy etilishiga toʻsqinlik qilayotgan institutsional, moliyaviy v a infratuzilmaviy toʻsiqlar aniqlanadi. Tadqiqot № 1 482 yakunida agrivoltaikalarni “Oʻzbekiston —2030”1 strategiyasida belgilangan milliy maqsadlarga, yashil iqtisodiyotga oʻtish jarayoniga va qishloq xoʻjaligini modernizatsiya qilishga xizmat qiladigan muhim yoʻnalish sifatida rivojlantirish boʻyicha siyosiy tavsiyalar beriladi.
Kalit so'zlar
agrivoltaika, yer resurslaridan ikki tomonlama foydalanish, yashil iqtisodiyot, qayta tiklanuvchi energiya, barqaror qishloq xo‘jaligi, O‘zbekiston, fotoelektr tizimlari
Adabiyotlar ro'yxati
- Presidential Decree of the Republic of Uzbekistan Tashkent, September 11, 2023 No. DP -158 “On the State Program for the Implementation of the Strategy Uzbekistan -2030.” https://lex.uz/docs/6991208
- International Renewable Energy Agency (IRENA). Solar Resource Assessment for Central Asia.
- Dupraz, C., et al. (2011). Combining solar panels and food crops for optimizing land use.
- Valle, B., et al. (2017). Microclimate benefits of agrivoltaics.
- Government of Uzbekistan. National Strategy for the Transition to a Green Economy (2019).
- Marrou, H., et al. (2013). Land Equivalent Ratio assessment in agrivoltaics.
- FAO. Solar energy for agriculture: global experiences and recommendations. № 1 2-SON DEKABR, 2025 -YIL ,