Tel: +998977838464

Son 8 (2026)
Marketing

Ilmiy maqolalar

QURILISH MATERIALLARI SANOATIDA TEXNOLOGIYALAR TRANSFERINING IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISH MEXANIZMLARI

DOI 10.67668/mj/2026iss8/2003 Betlar 410-422

Nashr qilingan 2026-08-30

Mualliflar
Avlayarova Jayrona Keldiyarovna
Tashkilot
“Sanoat Energetika Guruhi” MChJ qoʻshma korxonasi “Narxlash va shartnoma munosabatlari” boʻlimi bosh mutaxassisi
PDF Google Scholar Google Scholar

Annotatsiya

Maqolada qurilish materiallari sanoatida texnologiyalar transferining iqtisodiy samaradorligini oshirish mexanizmlari tadqiq etilgan. Investitsiya loyihalarini baholashda qoʻllaniladigan mavjud yondashuvlar qiyosiy tahlil qilinib, ularda transferning yashirin xarajatlari hisobga olinmasligi asoslab berilgan. Uskuna, litsenziya va montaj bilan bir qatorda kadrlar tayyorlash, xorijiy servis, ehtiyot qismlar va quvvatdan toʻliq foydalanmaslik yoʻqotishlarini qamrab oluvchi “toʻliq transfer xarajatlari” tushunchasi, yashirin xarajatlar koeffitsiyenti hamda transfer samaradorligini rentabellik, quvvatdan foydalanish va kapital qaytimi omillariga ajratuvchi uch omilli model taklif etilgan. Shartli sement loyihasi misolida boshlangʻich xarajati eng kam boʻlgan transfer shakli hayotiy sikl davomida eng qimmat boʻlishi mumkinligi, toʻliq transfer esa sof diskontlangan daromadni qariyb 4,9 baravar oshirib, 15 yilda 48 mln dollar valyuta chiqimini tejashi koʻrsatildi. Tarmoq boʻyicha transfer samaradorligi 2020-2024-yillarda 0,071 dan 0,090 gacha oshgan, 2030-yilga kelib esa 0,124 ga yetishi prognoz qilingan. Samaradorlikni oshirishning asosiy zaxirasi quvvatlardan toʻliq foydalanishda ekani asoslanib, beshta mexanizm taklif etilgan.

Kalit so'zlar

qurilish materiallari sanoati, texnologiyalar transferi, iqtisodiy samaradorlik, toʻliq transfer xarajatlari, yashirin xarajatlar, hayotiy sikl xarajatlari, sof diskontlangan daromad, quvvatdan foydalanish

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Behrens, W., & Hawranek, P. M. (1991). Manual for the preparation of industrial feasibility studies. UNIDO
  2. Bozeman, B. (2000). Technology transfer and public policy: A review of research and theory. Research Policy, 29(4-5), 627-655. https://doi.org/10.1016/S0048-7333(99)00093-1
  3. Brealey, R. A., Myers, S. C., & Allen, F. (2020). Principles of corporate finance (13th ed.). McGraw-Hill Education
  4. Cohen, W. M., & Levinthal, D. A. (1990). Absorptive capacity: A new perspective on learning and innovation. Administrative Science Quarterly, 35(1), 128- 152. https://doi.org/10.2307/2393553
  5. Fabrycky, W. J., & Blanchard, B. S. (1991). Life-cycle cost and economic analysis. Prentice Hall
  6. Javorcik, B. S. (2004). Does foreign direct investment increase the productivity of domestic firms? In search of spillovers through backward linkages. American Economic Review, 94(3), 605-627. https://doi.org/10.1257/0002828041464605
  7. Keller, W. (2004). International technology diffusion. Journal of Economic Literature, 42(3), 752-782. https://doi.org/10.1257/0022051042177685
  8. Lall, S. (1992). Technological capabilities and industrialization. World Development, 20(2), 165-186. https://doi.org/10.1016/0305-750X(92)90097-F
  9. Mansfield, E., Romeo, A., Schwartz, M., Teece, D., Wagner, S., & Brach, P. (1982). Technology transfer, productivity, and economic policy. W. W. Norton
  10. Teece, D. J. (1977). Technology transfer by multinational firms: The resource cost of transferring technological know-how. Economic Journal, 87(346), 242-261. https://doi.org/10.2307/2232084
  11. UNIDO. (2024). Industrial development report 2024: Turning challenges into sustainable solutions. UNIDO
  12. WIPO. (2024). Global Innovation Index 2024: Unlocking the promise of social entrepreneurship. WIPO
  13. Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 24-iyul OʻRQ-630-son “Innovatsion faoliyat toʻgʻrisida”gi Qonuni. https://lex.uz/docs/4910391
  14. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvar PF-60-son “2022-2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/5841063
  15. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 16-fevral 2026-yil PF-21-son “Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha moʻljallangan ustuvor yoʻnalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida” Farmoni https://lex.uz/ru/docs/-8050769
  16. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 20-fevral PQ-4198-son “Qurilish materiallari sanoatini tubdan takomillashtirish va kompleks rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/4207838
  17. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 23-may PQ-4335-son “Qurilish materiallari sanoatini jadal rivojlantirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/4351740
  18. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 1-dekabr PQ-365-son “Qurilish materiallari sanoatini rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/7873819
  19. Ibragimov, S. O. (2026). Qurilish materiallari sanoatida ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish va raqobatbardoshlikni oshirishning iqtisodiy mexanizmlari. Marketing jurnali, (7). https://doi.org/10.67668/mj/2026iss7/1818
  20. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Milliy statistika qoʻmitasi. (2025). Sanoat, investitsiyalar va tashqi savdo boʻyicha statistik maʼlumotlar. https://stat.uz

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.