Tel: +998977838464

Son 7 (2026)
Marketing

Ilmiy maqolalar

AGRAR SEKTORDA YER RESURSLARIDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINING HUDUDIY TAFOVUTLARINI IQTISODIY BAHOLASH

DOI 10.67668/mj/2026iss7/2117

Nashr qilingan 2026-10-04

Mualliflar
Amirov Lochinbek Fayzullayevich
pdf Google Scholar Google Scholar

Annotatsiya

Maqolada O‘zbekiston agrar sektorida sug‘oriladigan yerlardan foydalanish unumdorligining hududiy tafovutlari iqtisodiy baholandi. Tadqiqot 2010 va 2020-yillar bo‘yicha o‘n uch hudud ma’lumotlariga asoslandi. Gektar hisobiga mahsulot hajmi, fizik hajm indekslari, variatsiya koeffitsiyentlari va Teyl indeksi yordamida hududiy farqlar o‘rganildi. Teyl dekompozitsiyasi orqali zonalararo va zona ichidagi tafovutlar ajratildi. Tahlilda real dehqonchilik mahsulotining gektar hisobiga o‘sishi va hududiy tafovutlarning qisqarishi qayd etildi. Yer unumdorligi bilan sho‘rlangan maydonlar ulushi o‘rtasida teskari bog‘liqlik aniqlandi. Meliorativ holatni yaxshilash, agrotexnologik tajribani yoyish va ekinlar tarkibini hududiy sharoitlarga moslashtirish yo‘nalishlari asoslandi. Natijalar yer resurslaridan oqilona foydalanish bo‘yicha hududiy dasturlarni shakllantirish va muntazam monitoring ko‘rsatkichlarini tanlash uchun tahliliy asos sifatida umumlashtirildi.

Kalit so'zlar

yer resurslari, sug‘oriladigan yerlar, yer unumdorligi, hududiy tafovutlar, Teyl indeksi, variatsiya koeffitsiyenti, sho‘rlanish, melioratsiya.

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Babakholov, S., Kim, K.-R., & Lee, S. H. (2018). Agricultural transition and technical efficiency: An empirical analysis of wheat-cultivating farms in Samarkand Region, Uzbekistan. Sustainability, 10(9), 3232. https://doi.org/10.3390/su10093232
  2. Battese, G. E., & Coelli, T. J. (1995). A model for technical inefficiency effects in a stochastic frontier production function for panel data. Empirical Economics, 20(2), 325-332. https://doi.org/10.1007/BF01205442
  3. Charnes, A., Cooper, W. W., & Rhodes, E. (1978). Measuring the efficiency of decision making units. European Journal of Operational Research, 2(6), 429-444. https://doi.org/10.1016/0377-2217(78)90138-8
  4. Coelli, T. J., Rao, D. S. P., OʻDonnell, C. J., & Battese, G. E. (2005). An introduction to efficiency and productivity analysis (2nd ed.). Springer. https://doi.org/10.1007/b136381
  5. Farrell, M. J. (1957). The measurement of productive efficiency. Journal of the Royal Statistical Society. Series A (General), 120(3), 253-290. https://doi.org/10.2307/2343100
  6. Fuglie, K. (2018). R&D capital, R&D spillovers, and productivity growth in world agriculture. Applied Economic Perspectives and Policy, 40(3), 421-444. https://doi.org/10.1093/aepp/ppx045
  7. Gollin, D., Lagakos, D., & Waugh, M. E. (2014). The agricultural productivity gap. The Quarterly Journal of Economics, 129(2), 939-993. https://doi.org/10.1093/qje/qjt056
  8. Hayami, Y., & Ruttan, V. W. (1970). Agricultural productivity differences among countries. American Economic Review, 60(5), 895-911. https://ideas.repec.org/a/aea/aecrev/v60y1970i5p895-911.html
  9. Lerman, Z. (2008). Agricultural development in Central Asia: A survey of Uzbekistan, 2007-2008. Eurasian Geography and Economics, 49(4), 481-505. https://doi.org/10.2747/1539-7216.49.4.481
  10. Rada, N. E., & Fuglie, K. O. (2019). New perspectives on farm size and productivity. Food Policy, 84, 147-152. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2018.03.015
  11. Ricardo, D. (1821). On the principles of political economy and taxation (3rd ed.). John Murray. https://www.econlib.org/library/Ricardo/ricP.html
  12. Shorrocks, A. F. (1980). The class of additively decomposable inequality measures. Econometrica, 48(3), 613-625. https://doi.org/10.2307/1913126
  13. Umarov, S., Nurbekov, A., Nishanov, N., Kosimov, M., Bobomurotov, S., Umarov, M., Khaitov, B., & Namozov, N. (2025). Land degradation in Uzbekistan: Key challenges and sustainable solutions. Frontiers in Sustainable Food Systems, 9, 1676403. https://doi.org/10.3389/fsufs.2025.1676403
  14. Williamson, J. G. (1965). Regional inequality and the process of national development: A description of the patterns. Economic Development and Cultural Change, 13(4, Part 2), 1-84. https://doi.org/10.1086/450136
  15. Oʻzbekiston Respublikasining 1998-yil 30-apreldagi Yer kodeksi. https://lex.uz/docs/149947
  16. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 23-oktyabr PF-5853-son “Oʻzbekiston Respublikasi qishloq xoʻjaligini rivojlantirishning 2020-2030-yillarga moʻljallangan strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/4567334
  17. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2025). Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari umumiy hajmi (yillik), 1.03.02.0001, 2010-2024-yillar. https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_1439.pdf
  18. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2025). Dehqonchilik mahsulotlari umumiy hajmi (yillik), 1.03.03.0001, 2010-2024-yillar. https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_1451.pdf
  19. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2025). Dehqonchilik mahsulotlari umumiy hajmining oʻsish surʼati (yillik), 1.03.03.0002, 2010-2024-yillar. https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_1455.pdf

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.