Tel: +998977838464

Son 8 (2026)
Marketing

Ilmiy maqolalar

XORAZM VILOYATI HUDUDI IQTISODIYOTIDA DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIGI LOYIHALARIDA RISKLARNI BOSHQARISH

DOI 10.67668/mj/2026iss8/2123 Betlar 508-517

Nashr qilingan 2026-08-30

Mualliflar
Ataniyazova Maksuda Baltabayevna
Tashkilot
Urganch davlat universiteti image/svg+xml
PDF Google Scholar Google Scholar

Annotatsiya

Hududiy iqtisodiy tizimlarda davlat-xususiy sherikligi (DXSH) loyihalarida xatarlarni samarali aniqlash, taqsimlash va yumshatish infratuzilmani rivojlantirish, byudjet barqarorligi hamda xususiy investorlarni jalb qilishning hal qiluvchi omili hisoblanadi. Ushbu tadqiqotda Oʻzbekiston Respublikasi Xorazm viloyatining ijtimoiy-iqtisodiy tarmoqlarida DXSH tashabbuslarini boshqaruvchi risk-menedjment tizimi kompleks empirik va institutsional jihatdan baholanadi. Sifat va miqdoriy riskbaholash metodologiyasiga tayanib, ishda energetika, transport, kommunal xizmatlar, sogʻliqni saqlash va turizm loyihalaridagi xatarlarning beshta asosiy kategoriyasi: siyosiy-huquqiy, moliyaviy-bozor, qurilish, operatsion va talab xatarlari tizimli oʻrganiladi. Empirik tahlil natijalarida Xorazm viloyatida amaldagi DXSH amaliyoti xatarlarning asimmetrik taqsimlanishidan aziyat chekmoqda, bunda hududiy davlat organlari yer ajratish, muhandislik tarmoqlariga ulanish va uzoq muddatli talab oʻzgaruvchanligi boʻyicha yuklamalarni xususiy investorlar zimmasiga nomutanosib ravishda yuklamoqda. Ushbu nomutanosiblik xususiy qarz kapitali boʻyicha xatar mukofotini oshiradi, investitsiyadan oldingi tranzaktsion xarajatlarni koʻpaytiradi va moliyaviy bitimlar yopilishini sezilarli darajada kechiktiradi. Ushbu institutsional zaifliklarni bartaraf etish uchun muallif Xorazm viloyati uchun dinamik Xatarlarni taqsimlash matritsasini ishlab chiqadi hamda davlat tomonidan kafolatlangan Minimal daromadlilik kafolatlari (MRG), Daromadlilik tirqishini moliyalashtirish (VGF) va raqamli monitoring tizimini oʻz ichiga olgan koʻp darajali risk-yumshatish mexanizmini taklif etadi. Yakuniy xulosa sifatida, ushbu tadqiqot hududiy qaror qabul qiluvchilar va investorlarga xatarlarni taqsimlash parametrlarini optimallashtirish, tranzaktsion xarajatlarni kamaytirish va Xorazm viloyatining investitsiyaviy jozibadorligini oshirish uchun amaliy instrumentariyni taqdim etadi.

Kalit so'zlar

davlat-xususiy sheriklik (DXSH), risklarni boshqarish, xatarlarni taqsimlash matritsasi, Xorazm viloyati, hududiy iqtisodiyot, shartli majburiyatlar, minimal daromadlilik kafolatlari (MRG), investitsiyaviy jozibadorlik

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Asian Development Bank. (2025). Public-private partnership monitor: Uzbekistan. Asian Development Bank. https://doi.org/10.22617/SGP250517-2
  2. Bing, L., Akintoye, A., Edwards, P. J., & Hardcastle, C. (2005). The allocation of risk in PPP/PFI construction projects in the UK. International Journal of Project Management, 23(1), 25-35. https://doi.org/10.1016/j.ijproman.2004.04.006
  3. Engel, E., Fischer, R. D., & Galetovic, A. (2014). The economics of public- private partnerships: A basic guide. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139565615
  4. Grimsey, D., & Lewis, M. K. (2002). Evaluating the risks of public private partnerships for infrastructure projects. International Journal of Project Management, 20(2), 107-118. https://doi.org/10.1016/S0263-7863(00)00040-5
  5. Iossa, E., & Martimort, D. (2015). The simple microeconomics of public- private partnerships. Journal of Public Economic Theory, 17(1), 4-48. https://doi.org/10.1111/jpet.12114
  6. Irwin, T. C. (2007). Government guarantees: Allocating and valuing risk in privately financed infrastructure projects. World Bank. https://doi.org/10.1596/978-0-8213-6858-9
  7. Jorion, P. (2007). Value at risk: The new benchmark for managing financial risk (3rd ed.). McGraw-Hill
  8. Ke, Y., Wang, S., Chan, A. P. C., & Lam, P. T. I. (2010). Preferred risk allocation in China’s public-private partnership (PPP) projects. International Journal of Project Management, 28(5), 482-492. https://doi.org/10.1016/j.ijproman.2009.08.007
  9. Loosemore, M., & Cheung, E. (2015). Implementing systems thinking to manage risk in public private partnership projects. International Journal of Project Management, 33(6), 1325-1334. https://doi.org/10.1016/j.ijproman.2015.02.005
  10. OECD. (2012). Recommendation of the Council on principles for public governance of public-private partnerships. OECD Publishing. https://legalinstruments.oecd.org/en/instruments/OECD-LEGAL-0392
  11. Williamson, O. E. (1998). Transaction cost economics: How it works; where it is headed. De Economist, 146(1), 23-58. https://doi.org/10.1023/A:1003263908567
  12. World Bank. (2020). Benchmarking infrastructure development 2020: Assessing regulatory quality to prepare, procure, and manage PPPs and traditional public investment in infrastructure projects. World Bank Group. https://bpp.worldbank.org/en/report
  13. Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 10-may OʻRQ-537-son “Davlat- xususiy sheriklik toʻgʻrisida”gi Qonuni. https://lex.uz/docs/4329270
  14. Mustafakulov, Sh. I. (2017). Investitsion muhit jozibadorligi: nazariya, metodologiya va amaliyot. “Iqtisodiyot” nashriyoti
  15. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. (2023). Oʻzbekiston Respublikasida davlat-xususiy sheriklik loyihalarini rivojlantirish va shartli majburiyatlarni boshqarish boʻyicha tahliliy hisobot
  16. Vaxabov, A. V., & Xajibakiyev, Sh. X. (2020). Davlat-xususiy sherikligi: oʻquv qoʻllanma. “Iqtisod-Moliya” nashriyoti
  17. Xolmoʻminov, Sh. R., & Berdiyev, G. I. (2021). Hududiy iqtisodiyotda infratuzilma loyihalarini moliyalashtirishda davlat-xususiy sherikligi mexanizmlarini takomillashtirish. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, (4), 45-56

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.