Tel: +998977838464

2026
III Bioiqtisodiyot xalqaro forumi: maxsus son

Ilmiy maqolalar

KICHIK BIZNES SUBYEKTLARIDA SUNʼIY INTELLEKT ASOSIDA RESURSLAR SARFINI OPTIMALLASHTIRISHNING EKOLOGIK BARQARORLIK VA IQTISODIY SAMARADORLIKKA TAʼSIRI

DOI 10.67668/mj/2026issmaxsus/2156

Nashr qilingan 2026-09-25

Mualliflar
Sodiqova Dilnoza Jumanazarovna
III Bioiqtisodiyot xalqaro forumi, Buxoro, 24-25-sentabr 2026
pdf Google Scholar Google Scholar

Annotatsiya

Maqolada kichik biznes subyektlarida sunʼiy intellekt asosida resurslar sarfini optimallashtirishning iqtisodiy va ekologik natijalari yagona tizimda oʻrganildi. Porter gipotezasi, ekologik samaradorlik konsepsiyasi va ajralish (decoupling) nazariyasi asosida qoʻsh samara yondashuvi ishlab chiqildi. Our World in Data maʼlumotlari boʻyicha 2010-2022-yillarda Oʻzbekiston YaIM 101,7 foizga oʻsgani holda CO2 chiqindilari 10,6 foizga oshgani, YaIM birligiga toʻgʻri keladigan CO2 sigʻimi 45,1 foizga kamaygani aniqlandi. Qoʻshilgan qiymatning ekologik bosimga nisbati koʻrinishidagi ekologik samaradorlik koʻrsatkichini va iqtisodiy hamda ekologik samarani geometrik oʻrtacha orqali birlashtiruvchi qoʻsh samara indeksini taklif etildi. Kichik korxona misolidagi faraziy hisob sunʼiy intellekt vositalarining oʻz energiya izi hisobga olinganda ham indeks ijobiy qiymat olishini koʻrsatdi. Natijalar kichik biznesda sunʼiy intellektni yashil iqtisodiyot maqsadlari bilan uygʻunlashtirish uchun ilmiy asos boʻldi. Tahlil 2010-2022-yillar boʻyicha xalqaro maʼlumotlar bazasi va Statistika agentligi koʻrsatkichlariga tayandi.

Kalit so'zlar

sunʼiy intellekt, kichik biznes, resurs tejash, ekologik samaradorlik, ajralish samarasi, energiya sigʻimi, qoʻsh samara indeksi, yashil iqtisodiyot

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Hillary, R. (2004). Environmental management systems and the smaller enterprise. Journal of Cleaner Production, 12(6), 561-569. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2003.08.006
  2. Huppes, G., & Ishikawa, M. (2005). A framework for quantified eco-efficiency analysis. Journal of Industrial Ecology, 9(4), 25-41. https://doi.org/10.1162/108819805775247882
  3. International Energy Agency. (2025). Energy and AI. IEA. https://www.iea.org/reports/energy-and-ai
  4. Kaack, L. H., Donti, P. L., Strubell, E., Kamiya, G., Creutzig, F., & Rolnick, D. (2022). Aligning artificial intelligence with climate change mitigation. Nature Climate Change, 12(6), 518-527. https://doi.org/10.1038/s41558-022-01377-7
  5. Lange, S., Pohl, J., & Santarius, T. (2020). Digitalization and energy consumption. Does ICT reduce energy demand? Ecological Economics, 176, 106760. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2020.106760
  6. OECD. (2002). Indicators to measure decoupling of environmental pressure from economic growth (SG/SD(2002)1/FINAL). OECD Publishing. https://one.oecd.org/document/SG/SD(2002)1/FINAL/en/pdf
  7. OECD. (2021). The digital transformation of SMEs. OECD Studies on SMEs and Entrepreneurship. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/bdb9256a-en
  8. Our World in Data. (2026). Data on CO2 and greenhouse gas emissions: Uzbekistan, 2010-2022 [Data set]. Global Carbon Budget (2025), Maddison Project Database 2023, Energy Institute Statistical Review of World Energy, processed by Our World in Data. https://github.com/owid/co2-data
  9. Porter, M. E., & van der Linde, C. (1995). Toward a new conception of the environment-competitiveness relationship. Journal of Economic Perspectives, 9(4), 97-118. https://doi.org/10.1257/jep.9.4.97
  10. Rolnick, D., Donti, P. L., Kaack, L. H., Kochanski, K., Lacoste, A., Sankaran, K., et al. (2022). Tackling climate change with machine learning. ACM Computing Surveys, 55(2), Article 42, 1-96. https://doi.org/10.1145/3485128
  11. Schwaeke, J., Peters, A., Kanbach, D. K., Kraus, S., & Jones, P. (2025). The new normal: The status quo of AI adoption in SMEs. Journal of Small Business Management, 63(3), 1297-1331. https://doi.org/10.1080/00472778.2024.2379999
  12. Strubell, E., Ganesh, A., & McCallum, A. (2019). Energy and policy considerations for deep learning in NLP. In Proceedings of the 57th Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics (pp. 3645-3650). https://doi.org/10.18653/v1/P19-1355
  13. Tapio, P. (2005). Towards a theory of decoupling: Degrees of decoupling in the EU and the case of road traffic in Finland between 1970 and 2001. Transport Policy, 12(2), 137-151. https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2005.01.001
  14. Vinuesa, R., Azizpour, H., Leite, I., Balaam, M., Dignum, V., Domisch, S., Felländer, A., Langhans, S. D., Tegmark, M., & Fuso Nerini, F. (2020). The role of artificial intelligence in achieving the Sustainable Development Goals. Nature Communications, 11, 233. https://doi.org/10.1038/s41467-019-14108-y
  15. World Business Council for Sustainable Development. (2000). Eco-efficiency: Creating more value with less impact. WBCSD. https://www.ceads.org.ar/downloads/Ecoeficiencia.%20Creating%20more%20value%20with%20less%20impact.pdf
  16. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktabrdagi PQ-4477-son “2019-2030-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasining «yashil» iqtisodiyotga oʻtish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/4539502
  17. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi PQ-358-son “Sunʼiy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/-7158604
  18. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. (2024). 2024-yilning yanvar-iyun oylarida kichik tadbirkorlik (biznes)ning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi qanday? https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/56297-2024-yilning-yanvar-iyun-oylarida-kichik-tadbirkorlik-biznes-ning-yalpi-ichki-mahsulotdagi-ulushi-qanday
  19. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. (2026). Kichik tadbirkorlik subyektlarining jami YaIMdagi ulushi (1.10.02.0005-koʻrsatkich) [SIAT maʼlumotlari]. https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_420.pdf

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.