HUDUDLAR BOʻYICHA MOLIYAVIY INKLYUZIYA DARAJASINI BAHOLASHGA ILMIY -USLUBIY YONDASHUVLAR
Annotatsiya
Ushbu maqolada hududlar boʻyicha moliyaviy inklyuziya darajasini baholashning ilmiy -uslubiy asoslari tahlil qilingan. Tadqiqotda moliyaviy inklyuziya indeksini hisoblashning zamonaviy metodologik yondashuvlari, xususan, koʻp oʻlchamli indeks tuzish, asosiy komponentlar tahlili (PCA) va raqamli moliyaviy xizmatlar integratsiyasi kabi usullar chuqur oʻrganilgan. Maqolada jahon banki, Xalqaro Valyuta Fondi va boshqa xalqaro tashkilotlar tomonidan ishlab chiqilgan metodologiyalarning hududiy kontekstda qoʻllani lishi imkoniyatlari koʻrib chiqilgan. Tahlil natijalari shuni koʻrsatdiki, moliyaviy inklyuziya darajasini baholashda foydalanish, kirish imkoniyati va sifat oʻlchovlarini birlashtirgan kompleks yondashuv samarali natijalar beradi.
Kalit so'zlar
moliyaviy inklyuziya, indeks metodologiyasi, hududiy tahlil, asosiy komponentlar tahlili, raqamli moliyaviy xizmatlar, rivojlanayotgan mamlakatlar
Adabiyotlar ro'yxati
- World Bank (2025). The Global Findex Database 2025. Washington, DC: World Bank. URL: https://www.worldbank.org/en/publication/globalfindex
- Demirgüç -Kunt, A., & Klapper, L. (2012). Measuring Financial Inclusion: The Global Findex Database. World Bank Policy Research Working Paper, No. 6025. URL: https://www.fdic.gov/system/files/2024 -08/measuring -financial -inclusion -the- global -findex -database.pdf
- Claessens, S. (2006). Access to Financial Services: A Review of the Issues and Public Policy Objectives. The World Bank Research Observer, 21(2), 207 –240. DOI: https://doi.org/10.1093/wbro/lkl004
- Beck, T., Demirgüç -Kunt, A., & Martinez Peria, M.S. (2007). Reaching Out: Access to and Use of Banking Services Across Countries. Journal of Financial Economics, 85(1), 234 –266. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2006.07.002
- Sarma, M. (2015). Measuring Financial Inclusion. Economics Bulletin, 35(1), 604–611. URL: https://www.icrier.org/pdf/Working_Paper_215.pdf
- Cámara, N., & Tuesta, D. (2014). Measuring Financial Inclusion: A Multidimensional Index. BBVA Research Working Paper, No. 14/26. URL: https://www.bbvaresearch.com/wp -content/uploads/2014/09/WP14 -26_Financial - Inclusion.pdf
- Demirgüç -Kunt, A., & Klapper, L. (2013). Measuring Financial Inclusion: Explaining Variation in Use of Financial Services Across and Within Countries. Brookings Papers on Economic Activity, 2013(1), 279 –340. DOI: https://doi.org/10.1353/eca.2013.0002
- IMF (2021). Digital Financial Inclusion in Emerging and Developing Economies: A New Index. IMF Working Paper No. 21/90. URL: https://www.imf.org/en/publications/wp/issues/2021/03/19/digital -financial - inclusion -in-emerging -and-developing -economies -a-new-index -50271
- Ambarkhane, D., Shekhar Singh, A., & Venkataramani, B. (2025). A Comprehensive Approach to Measuring Financial Inclusion of Countries Across the World. Journal of Rural Development, 43(3), 387 –412. DOI: https://doi.org/10.25175/jrd/2024/v43/i3/149258
- Econ3x3 (2024). Measuring Financial Inclusion: A Comparative Analysis of Regional South Africa. URL: https://www.econ3x3.org/article/measuring -financial - inclusion -comparative -analysis -regional -south -africa
- Asian Development Bank (2024). ADB Program to Boost Financial Development and Inclusion in Uzbekistan. Manila: ADB. URL: https://www.adb.org/news/adb -program -boost -financial -development -and-inclusion - uzbekistan
- Cámara, N., & Tuesta, D. (2018). Measuring Financial Inclusion: A Multidimensional Index. BIS Papers, No. 47p. URL: https://www.bis.org/ifc/publ/ifcb47p.pdf
- World Bank (2015). How to Measure Financial Inclusion. Washington, DC: World Bank. URL: https://www.worldbank.org/en/topic/financialinclusion/brief/how - to-measure -financial -inclusion
- Principal Financial Group (2024). Global Financial Inclusion Index Methodology. URL: https://www.principal.com/financial -inclusion/methodology
- Bouattour, H., et al. (2025). Digital Financial Inclusion, Environmental Sustainability and Regional Economic Growth in China. Journal of Economic Structures. DOI: https://doi.org/10.1186/s40008 -025-00347 -4
- Alliance for Financial Inclusion (2025). Central Bank of Uzbekistan is New Chair of AFIʼs ECAPI. URL: https://www.afi -global.org/news/central -bank -of- uzbekistan -is-new-chair -of-afis-eastern -europe -central -asia-policy -initiative/
- Alliance for Financial Inclusion (2021). Financial Inclusion on the Agenda of the Central Bank of Uzbekistan. URL: https://www.afi - global.org/newsroom/blogs/financial -inclusion -on-the-agenda -of-the-central -bank -of- uzbekistan/
- Cevik, S. (2024). Promise (Un)kept? Fintech and Financial Inclusion. IMF Working Paper No. 24/131. DOI: https://doi.org/10.5089/9798400279195.001.A001
- Sethy, S.K. (2024). Measuring Financial Inclusion and Its Purpose: A Cross - Country Impact Assessment. Asian Economics Letters, 5(3). DOI: https://doi.org/10.46557/001c.70299
- Tram, T.X.H., Lai, T.D., & Nguyen, T.T.H. (2023). Constructing a Composite Financial Inclusion Index for Developing Economies. The Quarterly Review of Economics and Finance, 87, 257 –265. DOI: https://doi.org/10.1016/j.qref.2021.01.003
- Ayayi, A.G., & Dout, H. (2024). The Dynamics of the Financial Inclusion Index for Developing Countries: Lessons Learned. Journal of Financial Economic Policy, 16(3), 383 –403. DOI: https://doi.org/10.1108/JFEP -01-2023 -0029
- Azmeh, C., & Al -Raeei, M. (2024). Exploring the Dual Relationship Between Fintech and Financial Inclusion in Developing Countries. PLOS ONE. DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0315174
- Asian Development Bank (2018). Financial Inclusion, Regulation, Literacy, and Education in Central Asia and South Caucasus. Manila: ADB. URL: https://www.adb.org/publications/financial -inclusion -regulation -literacy -education - central -asia-and-south -caucasus
- IMF (2024). Financial Access Survey 2024 Highlights: Marking 15 Years. URL: https://data.imf.org/ -/media/iData/External - Storage/Documents/6283296788924FC692761C4DE4A71BA7/en/FAS -2024 - Highlights -Report.pdf
- Pesqué -Cela, V., et al. (2021). Defining and Measuring Financial Inclusion: A Systematic Review and Confirmatory Factor Analysis. Journal of International Development, 33(2), 316 –341. DOI: https://doi.org/10.1002/jid.3524
- Tijorat banklarining filiallari — Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki https://cbu.uz/uz/credit -organizations/banks/branches/
- Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi malumotlari https://stat.uz/uz/rasmiy -statistika/demography -2
- Tijorat banklarining jismoniy shaxslar uchun moʻljallangan moliyaviy xizmatlari haqidagi axborot portali maʼlumotlari https://bankxizmatlari.uz/uz/atms/filter/bank_uz -is-nbu-or-xb-or-asakabank -or-aab- or-poytaxtbank -or-madadinvestbank -or-ipotekabank -or-uzpsb -or-agrobank -or- qishloqqurilishbank -or-turonbank -or-mkb-or-aloqabank -or-ipakyulibank -or- kapitalbank -or-infinbank -or-universalbank -or-uaeb -or-tengebank -or-trustbank -or- davrbank -or-octobank -or-ofb-or-savdogarbank -or-hamkorbank -or-kdb-or-ziraatbank - or-saderatbank/region_uz -is-35/apply/