MARKAZIY BANKNING PUL TAKLIFI VA BANK REZERVLARI SIYOSATI: DUNYO VA O‘ZBEKISTONDA TAHLIL
Annotatsiya
Mazkur maqolada Markaziy bankning pul taklifi va bank rezervlari siyosati bo‘yicha dunyo tajribasi hamda O‘zbekiston amaliyoti ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda pul massasi (M1, M2, M3 agregatlari) va majburiy rezerv normativlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik, ularning iqtisodiy o‘sish, inflyatsiya darajasi va moliyaviy barqarorlikka ta’siri chuqur o‘rganilgan. Jahonning yetakchi markaziy banklari (AQSh Federal rezerv tizimi, Yevropa Markaziy banki, Yaponiya Markaziy banki) amaliyotida qo‘llanilayotgan monetar vositalar O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki siyosati bilan qiyoslab tahlil etildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston so‘nggi yillarda bosqichma -bosqich likvidlikni yumshatish, rezerv me’yorlarini pasaytirish va pul massasining kengayishini iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish omili sifatida qo‘llab kelmoqda. Shu bilan birga, pul taklifining haddan tashqari o‘sishi inflyatsion xavflarni kuchaytirishi, bank tizimi aktivlarining sifati va real foiz stavkalariga ta’sir ko‘rsatishi aniqlangan. Maqolada muallif tomonidan pul- kredit siyosatini optimallashtirish, rezerv siyosatini riskga asoslangan mexanizmlar bilan uyg‘unlashtirish va xalqaro tajribalarni mahalliy iqtisodiyotga moslashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so'zlar
pul taklifi, bank rezervlari, Markaziy bank, monetar siyosat, inflyatsiya, likvidlik, moliyaviy barqarorlik, O‘zbekiston
Adabiyotlar ro'yxati
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti ning 2022 -yil 28-yanvar PF–60-son “2022 –2026 -yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida ”gi Farmon i https://lex.uz/uz/docs/ -5841063
- O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2024). Pul-kredit siyosati sharhi: 2024 -yil I-chorak. Toshkent: O‘R Markaziy bank matbuot xizmati. https://cbu.uz
- O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2023). Pul-kredit siyosati va majburiy zaxira me’yorlari to‘g‘risida ma’lumot. Toshkent: CBU rasmiy sayt. https://cbu.uz/uz/monetary -policy/standards -required -reserves
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti ning 2020 PQ–5887 -son “Bank -moliya tizimini isloh qilish va barqarorligini ta’minlash chora -tadbirlari to‘g‘risida ”gi Qaror i https://lex.uz
- Statistika agentligi huzuridagi Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi. (2023). O‘zbekiston iqtisodiyoti rivojlanish ko‘rsatkichlari: statistik byulleten. Toshkent: Stat.uz. https://stat.uz
- International Monetary Fund. (2024). Uzbekistan: Staff Country Report – Monetary Policy and Financial Stability Review. Washington, DC: IMF Publications. https://www.imf.org
- TheGlobalEconomy.com. (2025). Uzbekistan: Money Supply (M2) statistics. Retrieved from https://www.theglobaleconomy.com/Uzbekistan/money_supply
- CEIC Data. (2024). Uzbekistan: Money Supply (M2, billion UZS). Retrieved from https://www.ceicdata.com/en/indicator/uzbekistan/money -supply -m2
- Friedman, M. (1968). The Role of Monetary Policy. American Economic Review, 58(1), 1–17.
- Keynes, J. M. (1936). The General Theory of Employment, Interest and Money. London: Macmillan.
- Patinkin, D. (1965). Money, Interest, and Prices: An Integration of Monetary and Value Theory. New York: Harper & Row.
- Xolboyev, B., & Abdukarimov, I. (2022). Pul-kredit siyosatining iqtisodiy o‘sishga ta’siri: O‘zbekiston amaliyoti misolida. “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” jurnali, 4(3), 115–123.