NEFT VA GAZ KORXONALARI IQTISODIYOT SAMARALILIGINI OSHIRISHDA XALQARO TAJRIBASI.
Annotatsiya
Maqolada Norvegiya, AQSh, Saudiya Arabistoni va Rossiya Federatsiyasi misolida neft -gaz kompaniyalarining iqtisodiy samaradorligini oshirish bo‘yicha xalqaro tajriba o‘rganiladi. Tahlil 1990 –2024 yillar oralig‘ida sohaning tarixiy rivojlanish bosqichlari, normativ -institutsional tartibga solish xususiyatlari, texnologik yondashuvlar hamda resurs rentasini boshqarish usullarini solishtirishga asoslanadi. Tadqiqot natijasida samarado rlikning asosiy determinantlari aniqlanadi: ishlab chiqarish va boshqaruv jar ayonlarining raqamlashtirilishi, burg‘ulash operatsiyalarining standartlashtirilishi, populyatsiya gazidan oqilona foydalanish, qazib olish jarayonining neft -kimyo sanoati bilan integratsiyasi, moslashuvchan fiskal vositalarning qo‘llanilishi hamda servis -ingeniring ekotizimlarining rivojlanishi. Uzoq muddatli samaradorlik texnologik modernizatsiya, barqaror tartibga solish muhiti va strategik tarzda tashkil etilgan resurs boshqaruvi uyg‘unligi natijasida shakllanishi ko‘rsatiladi. Taqqosloviy tahlil neft -gaz sektorini isloh qilayotgan davlatlar, jumladan O‘zbekiston uchun xorijiy modellarning qaysi elementlari amaliy ahamiyatga ega ekanligini aniqlash imkonini beradi. Ilg‘or amaliyotlarning joriy etilishi xarajatlarni kamaytirish, qayta ishlash chuqurligini oshirish hamda tarmoqning investitsion jozibadorligini kuchaytirishga xizmat qilishi mumkin.
Kalit so'zlar
armoqning normativ -institutsional boshqaruvi, neft -gaz sohasidagi fiskal siyosat, raqamli transformatsiya, integratsiyalashgan texnologik yechimlar, slanets qatlamlarini o‘zlashtirish, aqlli (raqamli) konlar, servis va injeniring ekotizimlari, neftni qayta ishlash chuqurligi, resurs rentasidan olinadigan daromadlarni boshqarish mexanizmlari
Adabiyotlar ro'yxati
- International Energy Agency (IEA). World Energy Outlook 2023. - Paris: IEA Publications, 2023.
- International Energy Agency (IEA). Oil 2023: Analysis and Forecast to 2028. - Paris: IEA Publications, 2023.
- Norwegian Petroleum Directorate. Resource Report — Exploration 2021. - Stavanger: NPD, 2021.
- Government Pension Fund Global. Annual Report 2023. - Oslo: Norges Bank Investment Management, 2024.
- Johnston D. International Petroleum Fiscal Systems and Production Sharing Contracts. - Tulsa: PennWell Books, 1994.
- Tordo S., Tracy B., Arfaa N. National Oil Companies and Value Creation. - Washington, DC: World Bank, 2011.
- U.S. Energy Information Administration (EIA). Annual Energy Outlook 2023. - Washington, DC: EIA, 2023.
- U.S. Energy Information Administration (EIA). Drilling Productivity Report 2014 -2024. - Washington, DC: EIA, 2024.
- Saudi Aramco. Annual Report 2023. - Dhahran: Saudi Aramco, 2024.
- Kingdom of Saudi Arabia. Vision 2030. Strategic Framework. - Riyadh, 2016.
- BP. Statistical Review of World Energy 2023. - London: BP plc, 2023.
- Минэнерго России. ТЭК России 2023: доклад о состоянии нефтегазовой отрасли. - Москва, 2024.
- Лукойл. Годовой отчёт 2023. - Москва: ПАО «Лукойл», 2024.
- Роснефть. Годовой отчёт 2023. - Москва: ПАО «НК Роснефть», 2024.
- World Bank. Commodity Markets Outlook 2023. - Washington, DC: World Bank, 2023.