OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI SHAHAR AGLOMERATSIYALARI UCHUN EKOLOGIK -GEOLOGIK TADQIQOTLARDA ZAMONAVIY ILMIY YONDASHUVLARI
Annotatsiya
Ushbu tadqiqot Oʻzbekiston viloyatlari kesimida urbanizatsiya jarayonlari bilan ekologik -geologik holat oʻrtasidagi bogʻliqlikni aniqlashga qaratilgan. Tahlilda demografik koʻrsatkichlar, aholi zichligi, ifloslantiruvchi moddalar hajmi va umr davomiyligi a sosiy indikator sifatida tanlandi. Statistik va fazoviy yondashuvlar yordamida xavf va barqarorlik indekslari ishlab chiqildi. Natijalar ekologik yuklama demografik bosim bilan chambarchas bogʻliqligini koʻrsatdi. Tadqiqot hududiy rejalashtirish va ekologi k xavflarni baholashda amaliy ahamiyatga ega.
Kalit so'zlar
urbanizatsiya, ekologik xavf, demografik bosim, indikatorlar, viloyatlar kesimi, indeks, rejalashtirish
Adabiyotlar ro'yxati
- Jaʼfarov, O. (2025). Axloqiy inqiroz va global madaniyat. Oʻzbekiston axborot va madaniyat jurnali.
- Soliyev, B. (2021). Aholi geografiyasi va demografiya asoslari. Namangan: NamDU.
- Numanova, Z. (2024). Shahar aglomeratsiyalari va ularning rivojlanish xususiyatlari. Geografik tadqiqotlar.
- Ibragimov, I. I., & Najmiddinova, G. O. (2024). Urbanizatsiyaning taʼsiri shahar rivojlanishiga. Toshkent arxitektura qurilish universiteti ilmiy axboroti.
- Dai, R., Xiao, C., Liang, X., Jia, L., Jia, Y ., & Yao, J. (2025). Evaluation of ecological geological environment carrying capacity. Scientific Reports. https://www.nature.com/articles/s41598 -025-85761 -1
- Chen, W., Zhang, X., & Liu, X. (2024). Ecosystem services and security pattern of Tianshan Mountains. GeoChina Journal.
- Trinder, J., & Liu, Q. (2020). Assessing environmental impacts of urban growth using remote sensing. Geo-spatial Information Science, 23(2), 105 –119.
- Chun, L. (2020). Geo -ecological coordination and sustainability in Chongqing. Sustainable Cities and Society, 63, 102492.
- Hamilton, H. (2015). Ten dimensions of environmental modeling. Environmental Modelling & Software, 66, 94 –103.
- Xu, K., Zhang, X., & Wang, Y . (2011). Urban construction suitability in Hangzhou. Computers, Environment and Urban Systems, 35(4), 307 –315.
- Wahba, M., & El -Hussiny, M. (2025). GIS -AHP -based construction site suitability assessment. Journal of Infrastructure Systems.
- Shinwari, M. I., Ahmad, I., & Waseem, M. (2025). Groundwater contamination risk in Islamabad using GIS -DRASTIC. Environmental Science and Pollution Research.
- Daneshvar, M. R., Bagheri, S., & Ayoubi, S. (2019). Urban sprawl and regional climate change in Mashhad. Ecological Processes, 8(1), 1 –12.
- Degefu, M., & Asefa, Y . (2024). Landfill site selection using AHP in Arerti. Environmental Systems Research.
- Mohammed, Y ., Ahmed, R., & Qadir, A. (2025). Groundwater recharge zones in NE Iraq. Scientific Reports.
- Seto, K. C., Güneralp, B., & Hutyra, L. R. (2014). Global urban expansion and its environmental impacts. In Urbanization, Biodiversity and Ecosystem Services (pp. 23 –38). Springer.
- Batty, M. (2012). Smart cities and big data: Concepts, technologies and applications. Cambridge: MIT Press.
- Beatley, T. (2011). Biophilic cities: Integrating nature into urban design and planning. Washington, DC: Island Press.
- Wang, D., Liu, Y ., Zhang, Y ., & Li, Y . (2019). Ecological security pattern in Beijing -Tianjin -Hebei. PeerJ, 7, e7306.
- Rees, W. E., & Wackernagel, M. (1996). Urban ecological footprints and sustainability. Environmental Impact Assessment Review, 16(4 –6), 223 –248.
- Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi. Stat.uz rasmiy portali. https://stat.uz