Tel: +998977838464

2026
III Bioiqtisodiyot xalqaro forumi: maxsus son

IV-SEKSIYA - IQLIMGA MOSLASHUV VA EKOLOGIK MUVOZANATNI SAQLASHGA XIZMAT QILUVCHI INNOVATSION YECHIMLARNI TARGʻIB QILISH

MADANIY TURIZM DESTINATSIYASINING IQLIMGA CHIDAMLILIGINI ESG INDEKSI ORQALI BAHOLASH

DOI 10.67668/mj/2026issmaxsus/2058 Betlar 225-236

Nashr qilingan 2026-09-25

Mualliflar
Maxmudova Nodira Oʻktamovna a , Yusufiy Barakabonu Ozodzoda b
Tashkilotlar
a Buxoro davlat universiteti image/svg+xml
b Buxoro davlat universiteti image/svg+xml
III Bioiqtisodiyot xalqaro forumi, Buxoro, 24-25-sentabr 2026
PDF Google Scholar Google Scholar

Annotatsiya

Maqolada madaniy turizm destinatsiyalarining iqlimga chidamliligini baholashning ilmiy-nazariy asoslari tahlil qilinib, ESG (ekologik, ijtimoiy va boshqaruv) tamoyillari asosida mualliflik metodikasi - ESG-I (ESG-chidamlilik) indeksi taklif etilgan. Anʼanaviy barqaror turizm mezonlari (GSTC) madaniy meros obyektlarining iqlim stressiga sezgirligini yetarli aks ettirmasligi asoslanib, indeksning uch blok va oʻn bir indikatordan iborat tuzilishi, normallashtirish, vaznlash (ikki raundli Delphi) va toʻrt darajali talqin shkalasi ishlab chiqilgan. Metodika Oʻzbekistonning uchta madaniy-meros markazi - Samarqand, Buxoro va Xiva - misolida dastlabki sinovdan oʻtkazilgan: uchala destinatsiya ham “oʻrtacha chidamlilik” (II daraja) zonasida joylashgan (54-58 ball), boshqaruv (G) bloki eng zaif halqa, ijtimoiy (S) blok esa nisbatan kuchli ekanligi aniqlangan. Yillik ESG-I monitoringini joriy etish, indeksni yashil moliya vositalarini jalb qilishda “ishonchlilik hujjati” sifatida qoʻllash va raqamli ochiq hisobot tizimini shakllantirish boʻyicha tavsiyalar berilgan.

Kalit so'zlar

madaniy turizm, destinatsiya, iqlimga chidamlilik, ESG indeks, barqaror rivojlanish, madaniy meros, iqlim risklari, Delphi usuli

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Camilleri, M. A. (2025). Environmental, social and governance (ESG) factors for sustainable tourism development: The way forward toward destination resilience and growth. Business Strategy and the Environment, 35(3), 4057-4082. https://doi.org/10.1002/bse.70366
  2. Global Sustainable Tourism Council. (2019). GSTC destination criteria with performance indicators and SDGs (Version 2.0). GSTC
  3. Hsu, C.-C., & Sandford, B. A. (2007). The Delphi technique: Making sense of consensus. Practical Assessment, Research, and Evaluation, 12(10). https://doi.org/10.7275/pdz9-th90
  4. IPCC. (2022). Climate change 2022: Impacts, adaptation and vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009325844
  5. Jafarova, K., Farmanov, E., Kadirova, S., Makhmudova, N., & Khodjaeva, F. (2026). Integrating ESG dimensions through digital technologies for sustainable tourism development: Evidence from heritage destinations in Uzbekistan. Frontiers in Sustainability, 7, 1784778. https://doi.org/10.3389/frsus.2026.1784778
  6. OECD, & JRC. (2008). Handbook on constructing composite indicators: Methodology and user guide. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264043466-en
  7. Scott, D., Hall, C. M., & Gössling, S. (2019). Global tourism vulnerability to climate change. Annals of Tourism Research, 77, 49-61. https://doi.org/10.1016/j.annals.2019.05.007
  8. Sesana, E., Gagnon, A. S., Ciantelli, C., Cassar, J., & Hughes, J. J. (2021). Climate change impacts on cultural heritage: A literature review. WIREs Climate Change, 12(4), e710. https://doi.org/10.1002/wcc.710
  9. UN Tourism. (2024). Climate action in tourism: Guidelines and data dashboard. World Tourism Organization
  10. UNEP. (2022). Climate change adaptation in the tourism sector. United Nations Environment Programme
  11. WTTC. (2024). Economic impact research: Global travel & tourism CO₂ emissions estimates, 2023-2024. World Travel & Tourism Council
  12. Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 18-iyul OʻRQ-549-son “Turizm toʻgʻrisida”gi Qonuni. https://lex.uz/docs/4428097
  13. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevral PF-21-son “Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha moʻljallangan ustuvor yoʻnalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/8050769
  14. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktyabr PQ-4477-son “2019-2030-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga oʻtish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/4539502
  15. Milliy statistika qoʻmitasi, & Turizm qoʻmitasi. (2025). Oʻzbekistonda turizm faoliyatining asosiy koʻrsatkichlari, 2023-2025. Toshkent
  16. Yusupov, S., va boshq. (2023). Iqlim oʻzgarishi va Oʻzbekiston iqtisodiyoti xavfsizligi. Toshkent

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.