QAYTA TIKLANUVCHI ENERGIYA MANBALARI, RESURSLAR VA TEJAMKOR EKOLOGIK TOZA TEXNOLOGIYALAR: JAHON VA OʻZBEKISTON TAJRIBASI ASOSIDA ILMIY-TAHLILIY YONDASHUV
Annotatsiya
Maqolada qayta tiklanuvchi energiya manbalari (QTEM)ning zamonaviy ilmiy tasnifi, ularning resurs-texnik salohiyati, jahon energetika tizimidagi statistik dinamikasi va iqtisodiy raqobatbardoshligi, shuningdek energiya tejamkorligini taʼminlovchi ekologik toza texnologiyalarning soʻnggi ilmiy-texnologik yangiliklari kompleks tahlil etilgan. Tadqiqotda quyosh, shamol, gidro-, geotermal va bioenergetika yoʻnalishlaridagi ilmiy-texnik yutuqlar - perovskit-tandem fotoelementlar, yashil vodorod elektrolizerlari, energiya saqlash tizimlari va sunʼiy intellektga asoslangan raqamli “aqlli tarmoq” yechimlari - muhokama qilingan. Xalqaro Qayta Tiklanuvchi Energiya Agentligi (IRENA) hamda Oʻzbekiston Respublikasi rasmiy manbalarining 2024-2026-yillardagi statistik va iqtisodiy koʻrsatkichlari (oʻrnatilgan quvvat, elektr energiyasining nivellangan tannarxi - LCOE, tejalgan xarajatlar hajmi) asosida qiyosiy-tahliliy baholash oʻtkazilgan. Maqola yakunida energetik transformatsiya jarayonining iqtisodiy, ekologik va institutsional muammolari hamda ularni bartaraf etish boʻyicha ilmiy asoslangan tavsiyalar keltirilgan. Tadqiqot natijalari quyosh va shamol energetikasining yangi quvvatlardagi ustun ulushini hamda Oʻzbekistonda qayta tiklanuvchi energiyaning tez oʻsayotganini koʻrsatdi. Taklif etilgan yoʻnalishlar tarmoq moslashuvchanligini oshirish, energiya saqlash tizimlarini joriy etish va kadrlar salohiyatini rivojlantirishni qamrab oladi.Kalit so'zlar
qayta tiklanuvchi energiya, quyosh energetikasi, shamol energetikasi, yashil vodorod, energiya saqlash tizimlari, energiya samaradorligi, nivellangan tannarx (LCOE), Oʻzbekiston energetika strategiyasi
Foydalanilgan adabiyotlar
- Al-Ashouri, A., Köhnen, E., Li, B., Magomedov, A., Hempel, H., Caprioglio, P., Márquez, J. A., Morales Vilches, A. B., Kasparavicius, E., Smith, J. A., Phung, N., Menzel, D., et al. (2020). Monolithic perovskite/silicon tandem solar cell with >29% efficiency by enhanced hole extraction. Science, 370(6522), 1300-1309. https://doi.org/10.1126/science.abd4016
- Djalilova, N. (2021). RES development in Uzbekistan. In Sustainable energy in Central Asia (pp. 54-77). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003110071-4
- Gielen, D., Boshell, F., Saygin, D., Bazilian, M. D., Wagner, N., & Gorini, R. (2019). The role of renewable energy in the global energy transformation. Energy Strategy Reviews, 24, 38-50. https://doi.org/10.1016/j.esr.2019.01.006
- IEA. (2022). Solar energy policy in Uzbekistan: A roadmap. International Energy Agency. https://www.iea.org/reports/solar-energy-policy-in-uzbekistan-a-roadmap
- IRENA. (2025a). Renewable capacity statistics 2025. International Renewable Energy Agency, Abu Dhabi. https://www.irena.org/Publications/2025/Mar/Renewable-capacity-statistics-2025
- IRENA. (2025b). Renewable energy statistics 2025. International Renewable Energy Agency, Abu Dhabi. https://www.irena.org/Publications/2025/Jul/Renewable-energy-statistics-2025
- IRENA. (2025c). Renewable power generation costs in 2024. International Renewable Energy Agency, Abu Dhabi. https://www.irena.org/Publications/2025/Jun/Renewable-Power-Generation-Costs-in-2024
- IRENA. (2026a). Renewable capacity statistics 2026. International Renewable Energy Agency, Abu Dhabi. https://www.irena.org/Publications/2026/Mar/Renewable-capacity-statistics-2026
- IRENA. (2026b). Renewable power generation costs in 2025 (annual summary). International Renewable Energy Agency, Abu Dhabi. https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2026/Jul/IRENA_TEC_RPGC_2025_Executive_summary_2026.pdf
- Jacobson, M. Z., & Delucchi, M. A. (2011). Providing all global energy with wind, water, and solar power, Part I: Technologies, energy resources, quantities and areas of infrastructure, and materials. Energy Policy, 39(3), 1154-1169. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2010.11.040
- Kempton, W., & Tomić, J. (2005). Vehicle-to-grid power implementation: From stabilizing the grid to supporting large-scale renewable energy. Journal of Power Sources, 144(1), 280-294. https://doi.org/10.1016/j.jpowsour.2004.12.022
- Kittner, N., Lill, F., & Kammen, D. M. (2017). Energy storage deployment and innovation for the clean energy transition. Nature Energy, 2(9), 17125. https://doi.org/10.1038/nenergy.2017.125
- Lee, S.-R., Cho, E., Kweon, S.-Y., & Ha, Y. (2026). From potential to production: A strategic framework for fostering a national solar photovoltaic industry in Uzbekistan. Renewable Energy, 261, 125197. https://doi.org/10.1016/j.renene.2026.125197
- Lund, P. D., Lindgren, J., Mikkola, J., & Salpakari, J. (2015). Review of energy system flexibility measures to enable high levels of variable renewable electricity. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 45, 785-807. https://doi.org/10.1016/j.rser.2015.01.057
- Schmidt, O., Gambhir, A., Staffell, I., Hawkes, A., Nelson, J., & Few, S. (2017). Future cost and performance of water electrolysis: An expert elicitation study. International Journal of Hydrogen Energy, 42(52), 30470-30492. https://doi.org/10.1016/j.ijhydene.2017.10.045
- Shockley, W., & Queisser, H. J. (1961). Detailed balance limit of efficiency of p-n junction solar cells. Journal of Applied Physics, 32(3), 510-519. https://doi.org/10.1063/1.1736034
- Sovacool, B. K. (2016). How long will it take? Conceptualizing the temporal dynamics of energy transitions. Energy Research & Social Science, 13, 202-215. https://doi.org/10.1016/j.erss.2015.12.020
- Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 21-maydagi OʻRQ-539-son “Qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish toʻgʻrisida”gi Qonuni. https://lex.uz/docs/4346831
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvar PF-60-son “2022-2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/5841063
- Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi. (2020). Oʻzbekiston Respublikasini 2020-2030-yillarda elektr energiyasi bilan taʼminlash konsepsiyasi. https://climate-laws.org/document/concept-note-for-ensuring-electricity-supply-in-uzbekistan-2020-2030_0b60
- Oʻzbekiston Respublikasi elektroenergetika sohasi boʻyicha rasmiy statistik va institutsional manbalar (2024-2026-yillar)
- Xalqaro va mahalliy ommaviy axborot vositalaridagi energetika sohasiga oid tahliliy sharhlar (2025-2026-yillar)
Yuklab olishlar
Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.