MINTAQALARDA QAYTA TIKLANUVCHI ENERGIYA MANBALARIDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI RAQAMLI MONITORING QILISH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH
Annotatsiya
Maqolada mintaqalarda qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish samaradorligini raqamli monitoring qilish metodologiyasini takomillashtirish masalalari oʻrganildi. Aqlli hisoblagichlar, SCADA, narsalar interneti va geoaxborot tizimlariga oid ilmiy yondashuvlarni umumlashtirib, monitoringni maʼlumot manbalari, integratsiya platformasi, koʻrsatkichlar tizimi va boshqaruv qarorlaridan iborat toʻrt bosqichli jarayon sifatida asoslangan. Quvvatdan foydalanish koeffitsiyenti, samaradorlik nisbati, solishtirma ishlab chiqarish, tayyorlik, cheklash ulushi va hududiy isteʼmoldagi ulushni qamrab olgan koʻrsatkichlar tizimi hamda ularni normallashtirib birlashtiruvchi integral monitoring indeksi taklif etildi. Oʻzbekistonda qayta tiklanuvchi quvvatlar dinamikasi va uy xoʻjaliklari quyosh energetikasini qoʻllab-quvvatlash mexanizmi boʻyicha eʼlon qilingan maʼlumotlar tahlil qilindi. Mavjud maʼlumotlar asosida hisoblangan hosila koʻrsatkichlar monitoringning axborot bazasini obyekt darajasidagi maʼlumotlar bilan boyitish zarurligini koʻrsatdi. Natijalar asosida hududiy monitoring tizimini rivojlantirish boʻyicha takliflar ishlab chiqildi. Taklif etilgan yondashuv hududlarni oʻzaro taqqoslash va natija qaysi blok hisobiga shakllanganini aniqlash imkonini beradi.Kalit so'zlar
qayta tiklanuvchi energiya, raqamli monitoring, aqlli hisoblagichlar, SCADA, narsalar interneti, geoaxborot tizimlari, samaradorlik koʻrsatkichlari, integral indeks
Foydalanilgan adabiyotlar
- Asian Development Bank. (n.d.). Uzbekistan: Advanced Electricity Metering Project (Project 41340-013). https://www.adb.org/projects/41340-013/main
- Bird, L., Lew, D., Milligan, M., Carlini, E. M., Estanqueiro, A., Flynn, D., Gomez-Lazaro, E., Holttinen, H., Menemenlis, N., Orths, A., Eriksen, P. B., Smith, J. C., Soder, L., Sorensen, P., Altiparmakis, A., Yasuda, Y., & Miller, J. (2016). Wind and solar energy curtailment: A review of international experience. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 65, 577-586. https://doi.org/10.1016/j.rser.2016.06.082
- Fang, X., Misra, S., Xue, G., & Yang, D. (2012). Smart grid - The new and improved power grid: A survey. IEEE Communications Surveys & Tutorials, 14(4), 944-980. https://doi.org/10.1109/SURV.2011.101911.00087
- IRENA. (2026). Renewable Capacity Statistics 2026. Abu Dhabi: International Renewable Energy Agency. https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2026/Mar/IRENA_DAT_RE_capacity_statistics_2026.pdf
- Kun.uz. (2025, May 2). Uzbekistan sees surge in household solar energy production and earnings. https://kun.uz/en/news/2025/05/02/uzbekistan-sees-surge-in-household-solar-energy-production-and-earnings
- Livera, A., Theristis, M., Makrides, G., & Georghiou, G. E. (2019). Recent advances in failure diagnosis techniques based on performance data analysis for grid- connected photovoltaic systems. Renewable Energy, 133, 126-143. https://doi.org/10.1016/j.renene.2018.09.101
- Madeti, S. R., & Singh, S. N. (2017). Monitoring system for photovoltaic plants: A review. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 67, 1180-1207. https://doi.org/10.1016/j.rser.2016.09.088
- Mellit, A., Benghanem, M., Kalogirou, S., & Massi Pavan, A. (2023). An embedded system for remote monitoring and fault diagnosis of photovoltaic arrays using machine learning and the internet of things. Renewable Energy, 208, 399-408. https://doi.org/10.1016/j.renene.2023.03.096
- OECD, European Union, & Joint Research Centre - European Commission. (2008). Handbook on Constructing Composite Indicators: Methodology and User Guide. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264043466-en
- pv magazine. (2025, November 5). Uzbekistan expands solar home subsidy uptake to over 35,000 households. https://www.pv-magazine.com/2025/11/05/uzbekistan-expands-solar-home-subsidy-uptake-to-over-35000-households/
- Reka, S. S., & Dragicevic, T. (2018). Future effectual role of energy delivery: A comprehensive review of Internet of Things and smart grid. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 91, 90-108. https://doi.org/10.1016/j.rser.2018.03.089
- Resch, B., Sagl, G., Törnros, T., Bachmaier, A., Eggers, J.-B., Herkel, S., Narmsara, S., & Gündra, H. (2014). GIS-based planning and modeling for renewable energy: Challenges and future research avenues. ISPRS International Journal of Geo- Information, 3(2), 662-692. https://doi.org/10.3390/ijgi3020662
- Wang, R. Y., & Strong, D. M. (1996). Beyond accuracy: What data quality means to data consumers. Journal of Management Information Systems, 12(4), 5-33. https://doi.org/10.1080/07421222.1996.11518099
- Wang, Y., Chen, Q., Hong, T., & Kang, C. (2019). Review of smart meter data analytics: Applications, methodologies, and challenges. IEEE Transactions on Smart Grid, 10(3), 3125-3148. https://doi.org/10.1109/TSG.2018.2818167
- World Bank. (2025, May 15). Uzbekistan to invest in modernizing electricity distribution networks with World Bank support [Press release]. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/05/15/uzbekistan-to-invest-in-modernizing-electricity-distribution-networks-with-world-bank-support
- Zhou, S., & Brown, M. A. (2017). Smart meter deployment in Europe: A comparative case study on the impacts of national policy schemes. Journal of Cleaner Production, 144, 22-32. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2016.12.031
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktyabr PF-6079-son “«Raqamli Oʻzbekiston - 2030» strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/5030957
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 16-fevral 2026-yil PF-21-son “Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha moʻljallangan ustuvor yoʻnalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni https://lex.uz/ru/docs/-8050769
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 2-dekabr PQ-436-son “2030-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasining «yashil» iqtisodiyotga oʻtishiga qaratilgan islohotlar samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/-6303230
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 16-fevral PQ-57-son “2023-yilda qayta tiklanuvchi energiya manbalarini va energiya tejovchi texnologiyalarni joriy etishni jadallashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/-6385716
Yuklab olishlar
Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.