QISHLOQ XOʻJALIGIDA YASHIL INNOVATSIYALARNI MOLIYALASHTIRISH MANBALARINI DIVERSIFIKATSIYALASHNING IQTISODIY-INSTITUTSIONAL JIHATLARI
Abstract
Maqolada qishloq xoʻjaligida yashil innovatsiyalarni moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiyalashning iqtisodiy va institutsional asoslari tizimli ravishda oʻrganildi. Yashil innovatsiyalar ijobiy tashqi samara va yuqori risk bilan tavsiflanuvchi investitsiyalar sifatida talqin etildi. Yashil moliya, agrar kredit bozorlari, aralash moliyalashtirish va portfel nazariyasi umumlashtirilib, moliyalashtirish manbalarining sakkiz turdan iborat tipologiyasi ishlab chiqildi. Milliy Statistika qoʻmitasi maʼlumotlari asosida asosiy kapitalga investitsiyalarning manbalar tarkibi uchun Herfindal-Hirshman va Shennon indekslari hisoblandi. Normallashtirilgan Shennon indeksi 2024-yilda 0,771 ni, 2025-yilda 0,734 ni tashkil etgani, qishloq xoʻjaligining investitsiyalardagi ulushi 5,1 foizdan 8,7 foizga oshgani aniqlandi. Muallif nisbiy moliyalashtirish uzilishi koeffitsiyentini taklif etdi va uning 0,724 dan 0,497 gacha qisqarganini koʻrsatdi. Natijalar asosida manbalar portfelini kredit kafolatlari, agrosugʻurta va yashil obligatsiyalar orqali kengaytirishning institutsional mexanizmi asoslandi. Tahlil 2024-2026-yillar boʻyicha rasmiy statistika va xalqaro moliya institutlari maʼlumotlariga tayandi.
Keywords
yashil innovatsiyalar, qishloq xoʻjaligi, yashil moliya, moliyalashtirish manbalari, diversifikatsiya, Shennon indeksi, aralash moliyalashtirish, institutsional muhit
References
- Asian Development Bank. (2022, September 1). ADB to help improve food security, water management in Uzbekistan [News release]. https://www.adb.org/news/adb-help-improve-food-security-water-management-uzbekistan
- Berensmann, K., & Lindenberg, N. (2016). Green finance: Actors, challenges and policy recommendations (Briefing Paper 23/2016). German Development Institute / Deutsches Institut für Entwicklungspolitik (DIE). https://www.idos-research.de/en/briefing-paper/article/green-finance-actors-challenges-and-policy-recommendations/
- Carter, M. R., & Olinto, P. (2003). Getting institutions “right” for whom? Credit constraints and the impact of property rights on the quantity and composition of investment. American Journal of Agricultural Economics, 85(1), 173-186. https://doi.org/10.1111/1467-8276.00111
- Conning, J., & Udry, C. (2007). Rural financial markets in developing countries. In R. Evenson & P. Pingali (Eds.), Handbook of Agricultural Economics (Vol. 3, Chapter 56, pp. 2857-2908). Elsevier. https://doi.org/10.1016/S1574-0072(06)03056-8
- Flammer, C. (2021). Corporate green bonds. Journal of Financial Economics, 142(2), 499-516. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2021.01.010
- Government of the Republic of Uzbekistan. (2025, August 13). Water resources management and irrigation sector development program adopted. https://gov.uz/en/news/view/77473
- Markowitz, H. (1952). Portfolio selection. The Journal of Finance, 7(1), 77-91. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1952.tb01525.x
- Mazzucato, M., & Semieniuk, G. (2018). Financing renewable energy: Who is financing what and why it matters. Technological Forecasting and Social Change, 127, 8-22. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2017.05.021
- North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511808678
- OECD, & World Economic Forum. (2018). Making blended finance work for the Sustainable Development Goals. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264288768-en
- OECD. (2023). Financing Uzbekistanʼs green transition: Capital market development and opportunities for green bond issuance. Green Finance and Investment. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/27d2489d-en
- Taghizadeh-Hesary, F., & Yoshino, N. (2019). The way to induce private participation in green finance and investment. Finance Research Letters, 31, 98-103. https://doi.org/10.1016/j.frl.2019.04.016
- United Nations Development Programme. (2023). Uzbekistan issues first ever green sovereign Eurobonds worth 4.25 trillion UZS on the London Stock Exchange [Press release]. https://www.undp.org/uzbekistan/press-releases/uzbekistan-issues-first-ever-green-sovereign-eurobonds-worth-425-trillion-uzs-london-stock-exchange
- World Bank. (2012). Agricultural innovation systems: An investment sourcebook. World Bank. https://doi.org/10.1596/978-0-8213-8684-2
- World Bank. (2020, March 20). World Bank to provide further support to modernization of Uzbekistanʼs agriculture sector [Press release]. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/03/20/world-bank-to-provide-further-support-to-modernization-of-uzbekistans-agriculture-sector
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 23-oktabrdagi PF-5853-son “Oʻzbekiston Respublikasi qishloq xoʻjaligini rivojlantirishning 2020-2030-yillarga moʻljallangan strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/4567334
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktabrdagi PQ-4477-son “2019-2030-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasining «yashil» iqtisodiyotga oʻtish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/4539502
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 2-dekabrdagi PQ-436-son “2030-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasining «yashil» iqtisodiyotga oʻtishiga qaratilgan islohotlar samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/-6303230
- Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2026). Asosiy kapitalga investitsiyalar (2025-yil yanvar-dekabr) [Press-reliz]. https://stat.uz/img/press-relizlar/invest-uzb_p62788.pdf
- Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2026). Asosiy kapitalga investitsiyalar (2026-yil yanvar-iyun) [Press-reliz]. https://stat.uz/img/press-relizlar/invest--uzb_p53153.pdf
- Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2026). Yalpi ichki mahsulot: 2025-yil yanvar-dekabr [Tahliliy material]. https://stat.uz/img/news/analitika-vvp_zb-lotin_p30500.pdf