Tel: +998977838464

Son 9 (2026)
Marketing

Ilmiy maqolalar

AGRAR SEKTORNING HUDUDIY RIVOJLANISH TENDENSIYALARI VA SAMARADORLIGINI BAHOLASH: IXTISOSLASHUV, RESURS UNUMDORLIGI VA YAQINLASHUV

DOI 10.67668/mj/2026iss9/2100 Betlar 650-659

Nashr qilingan 2026-09-07

Mualliflar
Amirov Lochinbek Fayzullayevich
Tashkilot
Mehnat va ijtimoiy munosabatlar akademiyasi
Marketing jurnali — 2026-yil sentabr, 9-son
PDF Google Scholar Google Scholar

Annotatsiya

Maqolada Oʻzbekiston agrar sektorining hududiy rivojlanish tendensiyalari ixtisoslashuv koeffitsiyenti, gektar mahsuldorligi va suv unumdorligi koʻrsatkichlari hamda ularni birlashtiruvchi hududiy samaradorlik indeksi orqali baholanadi. Rasmiy statistika qatorlarida (2010-2024) 13 hudud boʻyicha oʻtkazilgan hisob-kitoblar gektar mahsuldorligining 5,6 marta, suv unumdorligining 8 marta farq qilishini, hududlar oʻrtasida sigmava beta-yaqinlashuv kuzatilmasligini koʻrsatdi. Hududlar intensiv, ekstensiv va resurs cheklovli tiplarga ajratilib, unumdorlik tabaqalanishini kamaytirish sektor mahsulotini sugʻoriladigan maydonni kengaytirmasdan 10 foizga oshirish zaxirasini berishi asoslandi. Hududiy samaradorlik indeksi entropiya vaznli geometrik oʻrtacha sifatida tuzilib, gektar mahsuldorligi, suv unumdorligi, dehqonchilikning real oʻsishi va tovar sektori ulushini birlashtiradi. Reytingda Namangan, Fargʻona va Samarqand yetakchi, Qashqadaryo, Navoiy va Qoraqalpogʻiston oxirgi oʻrinlarni egalladi; indeks suv taqchilligi bilan kuchli manfiy bogʻlangan. Har bir hudud tipi uchun alohida tartibga solish vositalari taklif etildi.

Kalit so'zlar

agrar sektor, hududiy samaradorlik, ixtisoslashuv koeffitsiyenti, gektar mahsuldorligi, suv unumdorligi, yaqinlashuv, hudud tipologiyasi

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Barro, R. J., & Sala-i-Martin, X. (1992). Convergence. Journal of Political Economy, 100(2), 223-251. https://doi.org/10.1086/261816
  2. Bekchanov, M., Lamers, J. P. A., & Martius, C. (2010). Pros and cons of adopting water-wise approaches in the lower reaches of the Amu Darya: A socio- economic view. Water, 2(2), 200-216. https://doi.org/10.3390/w2020200
  3. FAO. (2022). The State of the Worldʼs Land and Water Resources for Food and Agriculture 2021: Systems at breaking point. Rome: FAO. https://doi.org/10.4060/cb9910en
  4. Fuglie, K. O. (2012). Productivity growth and technology capital in the global agricultural economy. In K. O. Fuglie, S. L. Wang, & V. E. Ball (Eds.), Productivity growth in agriculture: An international perspective (pp. 335-368). Wallingford: CABI. https://doi.org/10.1079/9781845939212.0335
  5. Gollin, D., Lagakos, D., & Waugh, M. E. (2014). The agricultural productivity gap. The Quarterly Journal of Economics, 129(2), 939-993. https://doi.org/10.1093/qje/qjt056
  6. Hamidov, A., Helming, K., & Balla, D. (2016). Impact of agricultural land use in Central Asia: A review. Agronomy for Sustainable Development, 36(1), 6. https://doi.org/10.1007/s13593-015-0337-7
  7. Hoover, E. M. (1936). The measurement of industrial localization. The Review of Economics and Statistics, 18(4), 162-171. https://doi.org/10.2307/1927875
  8. Isard, W. (1960). Methods of regional analysis: An introduction to regional science. Cambridge, MA: MIT Press
  9. Molden, D. (Ed.). (2007). Water for food, water for life: A comprehensive assessment of water management in agriculture. London: Earthscan; Colombo: International Water Management Institute
  10. Molden, D., Oweis, T., Steduto, P., Bindraban, P., Hanjra, M. A., & Kijne, J. (2010). Improving agricultural water productivity: Between optimism and caution. Agricultural Water Management, 97(4), 528-535. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2009.03.023
  11. OECD, European Union, & Joint Research Centre. (2008). Handbook on constructing composite indicators: Methodology and user guide. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264043466-en
  12. Sala-i-Martin, X. X. (1996). The classical approach to convergence analysis. The Economic Journal, 106(437), 1019-1036. https://doi.org/10.2307/2235375
  13. Zou, Z.-H., Yun, Y., & Sun, J.-N. (2006). Entropy method for determination of weight of evaluating indicators in fuzzy synthetic evaluation for water quality assessment. Journal of Environmental Sciences, 18(5), 1020-1023. https://doi.org/10.1016/S1001-0742(06)60032-6
  14. Джалолов С.Ч. Орошаемое земледелие в условиях дефицита водных ресурсов. - Т., 2000. - 199 с
  15. Петриков А.В. Специфика сельского хозяйства и современная аграрная реформа в России. - М.: Энциклопедия российских деревень, 1995. - 146 с
  16. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 23-oktyabr PF-5853-son “Oʻzbekiston Respublikasi qishloq xoʻjaligini rivojlantirishning 2020-2030-yillarga moʻljallangan strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/-4567334
  17. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 10-iyul PF-6024-son “Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligini rivojlantirishning 2020-2030-yillarga moʻljallangan konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/-4892953
  18. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. Hududlar kesimida qishloq xoʻjaligi va dehqonchilik mahsuloti; subyektlar ulushi (1.03.02.0001, 1.03.03.0001, 1.03.02.0007). - stat.uz, 2026
  19. Xudoyberganov Z.D. Suv resurslaridan samarali foydalanishning tashkiliy- iqtisodiy asoslari. - T., 2009

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.