TIJORAT BANKLARIDA BANK XIZMATLARINING RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Annotatsiya
Maqolada tijorat banklarida bank xizmatlarining raqobatbardoshligini oshirish mexanizmlari tadqiq etilgan. Oʻzbekiston bank tizimining konsentratsiya darajasi, davlat ulushi, foiz marjasi va raqamli xizmatlar qamrovi xalqaro koʻrsatkichlar bilan qiyosiy tahlil qilingan. Raqobatbardoshlikni narx, sifat, raqamli va institutsional omillar birligida baholovchi integral yondashuv asoslangan. Tadqiqot Markaziy bank, Xalqaro valyuta jamgʻarmasi va Jahon banki maʼlumotlari hamda xorijiy tajribaga tayanadi. Natijalarga koʻra, banklar kesimida hisoblangan Herfindal-Hirshman indeksi 698-781 oraligʻida boʻlsa-da, yakuniy mulkdor boʻyicha jamlangan indeks 4100 dan yuqori. Davlat ulushi mavjud banklarda kredit-depozit nisbati 190 foiz, boshqa banklarda 98 foizni tashkil etadi, bu bozorning ikki segmentga boʻlinganini koʻrsatadi. Mexanizm samaradorligini kuzatish uchun bank xizmatlari raqobatbardoshligining integral indeksi taklif etilgan. Natijalar asosida ochiq banking, mijozga yoʻnaltirilgan xizmat sifati standarti hamda davlat ulushini qisqartirish boʻyicha uchta amaliy taklif ishlab chiqilgan.Kalit so'zlar
tijorat banki, bank xizmatlari, raqobatbardoshlik, bozor konsentratsiyasi, Herfindal-Hirshman indeksi, davlat ulushi, ochiq banking, raqamli transformatsiya
Foydalanilgan adabiyotlar
- Alliance for Financial Inclusion. (2026). Uzbekistan launches its National Financial Inclusion Indices. https://afi-global.org/news/uzbekistan-launches-its-national-financial-inclusion-indices/
- Beck, T., Demirgüç-Kunt, A., & Levine, R. (2006). Bank concentration, competition, and crises: First results. Journal of Banking & Finance, 30(5), 1581-1603. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2005.05.010
- Berger, A. N., & Hannan, T. H. (1998). The efficiency cost of market power in the banking industry: A test of the “quiet life” and related hypotheses. Review of Economics and Statistics, 80(3), 454-465. https://doi.org/10.1162/003465398557555
- Boone, J. (2008). A new way to measure competition. The Economic Journal, 118(531), 1245-1261. https://doi.org/10.1111/j.1468-0297.2008.02168.x
- Boyd, J. H., & De Nicoló, G. (2005). The theory of bank risk taking and competition revisited. The Journal of Finance, 60(3), 1329-1343. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.2005.00763.x
- Claessens, S., & Laeven, L. (2004). What drives bank competition? Some international evidence. Journal of Money, Credit and Banking, 36(3), 563-583. https://doi.org/10.1353/mcb.2004.0044
- Competition and Markets Authority. (2017). The Retail Banking Market Investigation Order 2017. GOV.UK
- Demirgüç-Kunt, A., & Huizinga, H. (1999). Determinants of commercial bank interest margins and profitability: Some international evidence. The World Bank Economic Review, 13(2), 379-408. https://doi.org/10.1093/wber/13.2.379
- European Parliament & Council of the European Union. (2015). Directive (EU) 2015/2366 on payment services in the internal market. Official Journal of the European Union, L 337, 35-127
- Frost, J., Gambacorta, L., Huang, Y., Shin, H. S., & Zbinden, P. (2019). BigTech and the changing structure of financial intermediation. Economic Policy, 34(100), 761-799. https://doi.org/10.1093/epolic/eiaa003
- International Monetary Fund. (2025a). Republic of Uzbekistan: Financial Sector Assessment Program - Financial system stability assessment (IMF Country Report No. 25/145). https://doi.org/10.5089/9798229015103.002
- International Monetary Fund. (2025b). Republic of Uzbekistan: Financial Sector Assessment Program - Detailed assessment of observance - Basel Core Principles for effective banking supervision (IMF Country Report No. 25/227). https://doi.org/10.5089/9798229019811.002
- International Monetary Fund. (2026a). Republic of Uzbekistan: 2026 Article IV consultation - Press release; and staff report. https://doi.org/10.5089/9798229048927.002
- International Monetary Fund. (2026b). Uzbekistan: Staff concluding statement of the 2026 IMF Article IV mission. https://cbu.uz/en/press_center/news/3746324/
- Keeley, M. C. (1990). Deposit insurance, risk, and market power in banking. The American Economic Review, 80(5), 1183-1200
- Klapper, L., Singer, D., Starita, L., & Norris, A. (2025). The Global Findex Database 2025: Connectivity and financial inclusion in the digital economy. World Bank. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-2204-9
- Kursiv. (2026, April 22). Uzbekistanʼs private and mid-sized banks gain momentum. https://kz.kursiv.media/en/2026-04-22/engk-yeri-uzbekistans-private-and-mid-sized-banks-gain-momentum/
- La Porta, R., Lopez-de-Silanes, F., & Shleifer, A. (2002). Government ownership of banks. The Journal of Finance, 57(1), 265-301. https://doi.org/10.1111/1540-6261.00422
- McKinsey & Company. (2026). Global Banking Annual Review 2026: Precision with speed. https://www.mckinsey.com/industries/financial-services/our-insights/global-banking-annual-review
- Panzar, J. C., & Rosse, J. N. (1987). Testing for “monopoly” equilibrium. The Journal of Industrial Economics, 35(4), 443-456. https://doi.org/10.2307/2098582
- Parasuraman, A., Zeithaml, V. A., & Berry, L. L. (1988). SERVQUAL: A multiple-item scale for measuring consumer perceptions of service quality. Journal of Retailing, 64(1), 12-40
- Philippon, T. (2016). The FinTech opportunity (NBER Working Paper No. 22476). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w22476
- Porter, M. E. (1985). Competitive advantage: Creating and sustaining superior performance. Free Press
- Rose, P. S., & Hudgins, S. C. (2013). Bank management & financial services (9th ed.). McGraw-Hill
- U.S. Department of Justice & Federal Trade Commission. (2023). Merger guidelines
- UzDaily. (2026). Total capital of Uzbekistan banking system reaches 145.5 trillion soums. https://www.uzdaily.uz/en/total-capital-of-uzbekistan-banking-system-reaches-1455-trillion-soums/
- Vives, X. (2019). Digital disruption in banking. Annual Review of Financial Economics, 11, 243-272. https://doi.org/10.1146/annurev-financial-100719-120854
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-maydagi PF-5992-son “2020-2025-yillarga moʻljallangan Oʻzbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/4811025
- Abdullayeva, Sh. Z. (2017). Bank ishi. Iqtisod-Moliya
- Gazeta.uz. (2026, 25-sentabr). Markaziy bank 2030-yilgacha moʻljallangan fintex strategiyasini tasdiqladi: Open Banking, raqamli valyuta va $1 mlrd investitsiyalar. https://www.gazeta.uz/oz/2026/09/25/fintech-strategy-uzbekistan-2030/
- Omonov, A. A., & Qoraliyev, T. M. (2012). Pul, kredit va banklar. Iqtisod- Moliya
- Spot.uz. (2026, 20-fevral). Oʻzbekiston 2026-yilda davlat banklarini xususiylashtirishni rejalashtirmayapti. https://www.spot.uz/oz/2026/02/20/privatization-banks
- Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2025). 2026-yil uchun mahalliy tizimli ahamiyatga molik banklar belgilandi. https://cbu.uz/uz/financial-stability/press-releases/2982189/
- Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2026a). Tijorat banklari faoliyatining asosiy koʻrsatkichlari toʻgʻrisida 2026-yil 1-yanvar holatiga (banklar kesimida) maʼlumot. https://cbu.uz/uz/statistics/bankstats/3326197/
- Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2026b). Aktivlar miqdori boʻyicha guruhlashtirilgan tijorat banklari faoliyatining alohida koʻrsatkichlari toʻgʻrisida 2026-yil 1-aprel holatiga maʼlumot. https://cbu.uz/uz/statistics/bankstats/3791269/
- Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2026c). Bank tizimi faoliyatining asosiy koʻrsatkichlari toʻgʻrisida maʼlumot (2026-yil 1-aprel holatiga). https://cbu.uz/uz/statistics/bankstats/3791267/
Yuklab olishlar
Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.