Tel: +998977838464

2026
III Bioiqtisodiyot xalqaro forumi: maxsus son

III-SEKSIYA - SIRKULYAR IQTISODIYOT VA BIOMASSADAN SAMARALI FOYDALANISH TAJRIBASI HAMDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNI ALMASHISH

OZIQ-OVQAT SANOATIDA ISHLAB CHIQARISH QOLDIQLARINI QAYTA ISHLASHNING YUQORI TEXNOLOGIYALI YECHIMLARI VA TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLARI

DOI 10.67668/mj/2026issmaxsus/2044 Betlar 61-72

Nashr qilingan 2026-09-25

Mualliflar
Tursunov Abduxamid Shokirovich
Tashkilot
TOSHKENT TO'QIMACHILIK VA YENGIL SANOAT INSTITUTI image/svg+xml
III Bioiqtisodiyot xalqaro forumi, Buxoro, 24-25-sentabr 2026
PDF Google Scholar Google Scholar

Annotatsiya

Maqolada oziq-ovqat sanoatida hosil boʻladigan ishlab chiqarish qoldiqlarini qayta ishlashning yuqori texnologiyali yechimlari va ularni joriy etishni taʼminlovchi tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlar oʻrganildi. Muallif aylanma iqtisodiyot, sanoat simbiozi va biorafinatsiya konsepsiyalarini umumlashtirib, qoʻshimcha mahsulotni chiqindi emas, balki qiymat yaratuvchi resurs sifatida talqin etdi. Sut zardobi, pivo shroti, meva siqindisi, kepak va qobiqlar uchun ekstraksiya, fermentativ gidroliz, biokonversiya va anaerob hazm qilish texnologiyalari qiyosiy tizimlashtirildi. Rasmiy statistika asosida Oʻzbekiston oziq-ovqat sanoatining ishlab chiqaruvchi sanoatdagi oʻrni baholandi hamda qoldiqlardan foydalanish samarasi va qamrovini oʻlchash uchun valorizatsiya koeffitsiyenti va iqtisodiy samara formulasi taklif qilindi. Natijada texnologik kontur va institutsional qoʻllab-quvvatlash vositalarini birlashtirgan model ishlab chiqildi, klasterlar, davlat-xususiy sheriklik va yashil moliyalashtirishni rivojlantirish boʻyicha takliflar asoslab berildi. Tadqiqot natijalari tarmoqning resurs samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Taklif etilgan yondashuv korxonalar va hududlar darajasida qoldiqlarni qayta ishlash loyihalarini tanlash va baholashda qoʻllanishi mumkin.

Kalit so'zlar

oziq-ovqat sanoati, ishlab chiqarish qoldiqlari, valorizatsiya, biorafinatsiya, aylanma iqtisodiyot, sanoat simbiozi, yashil moliyalashtirish, davlat-xususiy sheriklik

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Ben-Othman, S., Jõudu, I., & Bhat, R. (2020). Bioactives from agri-food wastes: Present insights and future challenges. Molecules, 25(3), 510. https://doi.org/10.3390/molecules25030510
  2. Chertow, M. R. (2000). Industrial symbiosis: Literature and taxonomy. Annual Review of Energy and the Environment, 25(1), 313-337. https://doi.org/10.1146/annurev.energy.25.1.313
  3. Donner, M., Gohier, R., & de Vries, H. (2020). A new circular business model typology for creating value from agro-waste. Science of the Total Environment, 716, 137065. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.137065
  4. FAO. (2019). The State of Food and Agriculture 2019: Moving forward on food loss and waste reduction. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations. https://www.fao.org/3/ca6030en/ca6030en.pdf
  5. Galanakis, C. M. (2012). Recovery of high added-value components from food wastes: Conventional, emerging technologies and commercialized applications. Trends in Food Science & Technology, 26(2), 68-87. https://doi.org/10.1016/j.tifs.2012.03.003
  6. Kiran, E. U., Trzcinski, A. P., Ng, W. J., & Liu, Y. (2014). Bioconversion of food waste to energy: A review. Fuel, 134, 389-399. https://doi.org/10.1016/j.fuel.2014.05.074
  7. Kirchherr, J., Reike, D., & Hekkert, M. (2017). Conceptualizing the circular economy: An analysis of 114 definitions. Resources, Conservation and Recycling, 127, 221-232. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2017.09.005
  8. Lin, C. S. K., Pfaltzgraff, L. A., Herrero-Davila, L., Mubofu, E. B., Abderrahim, S., Clark, J. H., Koutinas, A. A., Kopsahelis, N., Stamatelatou, K., Dickson, F., Thankappan, S., Mohamed, Z., Brocklesby, R., & Luque, R. (2013). Food waste as a valuable resource for the production of chemicals, materials and fuels. Current situation and global perspective. Energy & Environmental Science, 6(2), 426- 464. https://doi.org/10.1039/c2ee23440h
  9. Mirabella, N., Castellani, V., & Sala, S. (2014). Current options for the valorization of food manufacturing waste: A review. Journal of Cleaner Production, 65, 28-41. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2013.10.051
  10. Mussatto, S. I. (2014). Brewerʼs spent grain: A valuable feedstock for industrial applications. Journal of the Science of Food and Agriculture, 94(7), 1264- 1275. https://doi.org/10.1002/jsfa.6486
  11. Prazeres, A. R., Carvalho, F., & Rivas, J. (2012). Cheese whey management: A review. Journal of Environmental Management, 110, 48-68. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2012.05.018
  12. Ravindran, R., & Jaiswal, A. K. (2016). Exploitation of food industry waste for high-value products. Trends in Biotechnology, 34(1), 58-69. https://doi.org/10.1016/j.tibtech.2015.10.008
  13. United Nations Environment Programme. (2024). Food Waste Index Report 2024. Think Eat Save: Tracking progress to halve global food waste. Nairobi: UNEP. https://www.unep.org/resources/publication/food-waste-index-report-2024
  14. Oʻzbekiston Respublikasining 2002-yil 5-aprel 362-II-son “Chiqindilar toʻgʻrisida”gi Qonuni. https://lex.uz/docs/-42423
  15. Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 10-may OʻRQ-537-son “Davlat- xususiy sheriklik toʻgʻrisida”gi Qonuni. https://lex.uz/docs/4329270
  16. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 16-fevral 2026-yil PF-21-son “Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha moʻljallangan ustuvor yoʻnalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida”ga Farmoni https://lex.uz/ru/docs/-8050769
  17. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 16-fevral PF-36-son “Respublikada oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlashning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/-6802687
  18. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktyabr PQ-4477-son “2019-2030-yillar davrida Oʻzbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga oʻtish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/4539502
  19. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2021). Oʻzbekiston Respublikasida oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish sanoati. https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/16150-o-zbekiston-respublikasida-oziq-ovqat-mahsulotlari-ishlab-chiqarish-sanoati-2
  20. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2025). Oʻzbekiston Respublikasida sanoat ishlab chiqarishi: 2025-yil yanvar-iyul (press-reliz). https://stat.uz/img/news/press-reliz-sanoat-16_07_2025-j_-lotn_p14172.pdf
  21. Gazeta.uz. (2025, 7-fevral). Oʻzbekiston YIMi 2024-yilda 1,45 kvadrillion soʻmga yetdi. U nimalardan iborat? https://www.gazeta.uz/oz/2025/02/07/gdp-uzbekistan/

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.