ESG TAMOYILLARI ASOSIDA BUXORO VILOYATI YASHIL TURIZM SALOHIYATINI BAHOLASH
Annotatsiya
Maqolada hududning yashil turizm salohiyatini ekologik, ijtimoiy va boshqaruv (ESG) tamoyillari asosida baholashning konseptual va uslubiy asoslari Buxoro viloyati misolida ishlab chiqilgan. Viloyatning tabiiy, madaniy va bozor resurslari rasmiy manbalar asosida tizimlashtirilgan; ESG ustunlari asosida Yashil turizm salohiyati indeksi (YTSI-ESG) tuzilib, indikatorlarni normallashtirish va vaznlashning shaffof tartibi taklif etilgan; viloyat uchun muhim iqlim xatarlari eʼlon qilingan prognozlar asosida tahlil qilinib, tegishli moslashuv choralari va ESG ustunlari bilan bogʻlangan. Tadqiqotning metodik xususiyati - har bir indikator boʻyicha maʼlumotlarning hududiy kesimda mavjudligini alohida baholash; shu asosda YTSI-ESG statistik maʼlumotlar yetishmovchiligini aniqlovchi vosita sifatida ham xizmat qiladi. Natijalar viloyatning ekologik salohiyati tabiiy resurslar jihatidan yuqori, biroq uni miqdoriy baholash uchun hududiy statistika yetarli emasligini koʻrsatdi. Resurslardan samarali foydalanish, turistik oqimlarni mavsumiy va hududiy jihatdan muvozanatlash hamda hududiy monitoringni institutsional mustahkamlash yashil turizmni rivojlantirishning ustuvor yoʻnalishlari sifatida belgilandi.Kalit so'zlar
yashil turizm, ESG tamoyillari, yashil turizm salohiyati, hududiy turizm, kompleks indeks, iqlimga moslashuv, barqaror destinatsiya boshqaruvi, sirkulyar bioiqtisodiyot
Foydalanilgan adabiyotlar
- Becken, S. (2013). A review of tourism and climate change as an evolving knowledge domain. Tourism Management Perspectives, 6, 53-62. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2012.11.006
- Buckley, R. (2012). Sustainable tourism: Research and reality. Annals of Tourism Research, 39(2), 528-546. https://doi.org/10.1016/j.annals.2012.02.003
- Buhalis, D., & Law, R. (2008). Progress in information technology and tourism management: 20 years on and 10 years after the Internet. Tourism Management, 29(4), 609-623. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2008.01.005
- Friede, G., Busch, T., & Bassen, A. (2015). ESG and financial performance: Aggregated evidence from more than 2000 empirical studies. Journal of Sustainable Finance & Investment, 5(4), 210-233. https://doi.org/10.1080/20430795.2015.1118917
- Gössling, S., & Higham, J. (2021). The low-carbon imperative: Destination management under urgent climate change. Journal of Travel Research, 60(6), 1167- 1179. https://doi.org/10.1177/0047287520933679
- Gössling, S., Scott, D., & Hall, C. M. (2013). Challenges of tourism in a low- carbon economy. WIREs Climate Change, 4(6), 525-538. https://doi.org/10.1002/wcc.243
- Gretzel, U., Sigala, M., Xiang, Z., & Koo, C. (2015). Smart tourism: Foundations and developments. Electronic Markets, 25(3), 179-188. https://doi.org/10.1007/s12525-015-0196-8
- GSTC. (2019). GSTC destination criteria with performance indicators and SDGs (Version 2.0). Global Sustainable Tourism Council. https://www.gstcouncil.org/gstc-criteria/gstc-destination-criteria/
- Hjalager, A.-M. (2010). A review of innovation research in tourism. Tourism Management, 31(1), 1-12. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2009.08.012
- IPCC. (2022). Climate change 2022: Impacts, adaptation and vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009325844
- OECD, & Joint Research Centre. (2008). Handbook on constructing composite indicators: Methodology and user guide. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264043466-en
- Rakhmatova, N., Nishonov, B. E., Kholmatjanov, B. M., Rakhmatova, V., Toderich, K. N., Khasankhanova, G. M., Shardakova, L., Khujanazarov, T., Ungalov, A. N., & Belikov, D. A. (2024). Assessing the potential impacts of climate change on drought in Uzbekistan: Findings from RCP and SSP scenarios. Atmosphere, 15(7), 866. https://doi.org/10.3390/atmos15070866
- Ramsar Sites Information Service. (2026). Dengizkul Lake (Site no. 1108). https://rsis.ramsar.org/ris/1108
- Saaty, T. L. (2008). Decision making with the analytic hierarchy process. International Journal of Services Sciences, 1(1), 83-98. https://doi.org/10.1504/IJSSCI.2008.017590
- Safarov, B., Amirov, A., Mansurova, N., Hassan, T. H., Hasanov, H., Pereș, A. C., Bilalov, B., & Turdibekov, K. (2024). Prospects of agrotourism development in the region. Economies, 12(12), 321. https://doi.org/10.3390/economies12120321
- Scott, D., Hall, C. M., & Gössling, S. (2019). Global tourism vulnerability to climate change. Annals of Tourism Research, 77, 49-61. https://doi.org/10.1016/j.annals.2019.05.007
- UN Tourism. (2021). The Glasgow Declaration on Climate Action in Tourism. https://www.unwto.org/the-glasgow-declaration-on-climate-action-in-tourism
- UNEP. (2025). Climate change drives rising temperatures and severe drought in Uzbekistan, shows new UNEP atlas. United Nations Environment Programme. https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/climate-change-drives-rising-temperatures-and-severe-drought
- UNESCO World Heritage Centre. (2026). Historic Centre of Bukhara. https://whc.unesco.org/en/list/602
- Uzbekistan Travel. (2026). Ecocenter “Jeyran”. https://uzbekistan.travel/en/o/ecocenter-jeyran/
- World Bank. (2023). Uzbekistan country climate and development report. World Bank Group. https://documents1.worldbank.org/curated/en/099111423124532881/pdf/P1790680f452f10ba0a34c06922a1df0003.pdf
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevral PF-21-son “Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha moʻljallangan ustuvor yoʻnalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/uz/docs/-8050769
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 15-may PF-87-son “2025- 2026-yillarda sayyohlar oqimini keskin koʻpaytirish va turistik xizmatlar koʻlamini jadal kengaytirish orqali turizmning iqtisodiyotdagi oʻrni va ahamiyatini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/-7531559
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 30-yanvar PF-16-son “”Oʻzbekiston - 2030” strategiyasini “Atrof-muhitni asrash va “yashil” iqtisodiyot yili»da amalga oshirishga oid davlat dasturi toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/uz/docs/-7369703
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 2-dekabr PQ-436-son “2030-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasining «yashil» iqtisodiyotga oʻtishiga qaratilgan islohotlar samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/6303230
- Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 28-sentyabr 543- son “2022-2026-yillarda Buxoro viloyatida turizm sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/-6212874
- Dunyo. (2026, 23-fevral). Travel Tomorrow: Oʻzbekiston 2026-yilda 12 million xorijiy mehmonni qabul qilishni rejalashtirmoqda. https://dunyo.info/turizm/travel-tomorrow-uzbekistan-nacelen-prinyat-v-2026-godu-12-millionov
- Rustamov, A. (2026). Buxoro viloyatida agroturizm rivojlanishining joriy holati (2025-yil statistik koʻrsatkichlari asosida tahlil). Qoʻqon universiteti xabarnomasi, 17, 258-260. https://doi.org/10.54613/ku.v17i.1541
- UzA. (2025, 20-noyabr). Turizm: yutuqlar, muammolar va rejalar. Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi. https://uza.uz/oz/posts/turizm-yutuqlar-muammolar-va-rejalar_785768
Yuklab olishlar
Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.