Tel: +998977838464

2026
III Bioiqtisodiyot xalqaro forumi: maxsus son

IV-SEKSIYA - IQLIMGA MOSLASHUV VA EKOLOGIK MUVOZANATNI SAQLASHGA XIZMAT QILUVCHI INNOVATSION YECHIMLARNI TARGʻIB QILISH

OʻZBEKISTONDA IQLIMGA MOSLASHUV VA EKOLOGIK MUVOZANATNI TAʼMINLASHDA SUV TEJOVCHI TEXNOLOGIYALARNING INNOVATSION IMKONIYATLARI

DOI 10.67668/mj/2026issmaxsus/2060 Betlar 244-251

Nashr qilingan 2026-09-25

Mualliflar
Eshbekov Murodjon Uktamovich a , Zayniyev Diyorbek Zokir oʻgʻli b
Tashkilotlar
a Buxoro davlat universiteti image/svg+xml
b Buxoro davlat universiteti image/svg+xml
III Bioiqtisodiyot xalqaro forumi, Buxoro, 24-25-sentabr 2026
PDF Google Scholar Google Scholar

Annotatsiya

Mazkur maqolada Oʻzbekistonda iqlim oʻzgarishiga moslashish va ekologik muvozanatni taʼminlashda suv tejovchi texnologiyalarning oʻrni tahlil qilingan. Tomchilatib va yomgʻirlatib sugʻorish, lazerli tekislash, tuproq namligi sensorlari, masofadan zondlash va raqamli boshqaruv yechimlari koʻrib chiqildi. Ochiq manbalardagi statistik maʼlumotlar asosida suv resurslariga bosim, texnologiyalar qamrovining oʻsishi va kelgusidagi xavflar grafiklar orqali koʻrsatilgan. Tadqiqotda qiyosiy tahlil, tavsifiy grafiklashtirish va shartli ssenariy usullaridan foydalanildi. Qamrov 2017-yildagi 19 ming gektardan 2025-yilda 2,6 mln gektarga yetgani, qishloq xoʻjaligi esa suv olishning qariyb 90 foizini tashkil etishi aniqlandi. Qamrov koʻrsatkichi haqiqiy suv tejalishiga teng emasligi asoslab berildi. Tadqiqot natijalari texnik vositalarni suv hisobi, servis, ekologik monitoring va fermerlar malakasi bilan birlashtirish zarurligini koʻrsatdi. Olti boʻgʻindan iborat “aqlli suv boshqaruvi” modeli hamda suv tejash dasturlari uchun amaliy takliflar ishlab chiqildi.

Kalit so'zlar

iqlim oʻzgarishi, suv tejash, tomchilatib sugʻorish, aqlli qishloq xoʻjaligi, ekologik muvozanat, Oʻzbekiston

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Bekchanov, M., Lamers, J. P. A., & Martius, C. (2010). Pros and cons of adopting water-wise approaches in the lower reaches of the Amu Darya: A socio- economic view. Water, 2(2), 200-216. https://doi.org/10.3390/w2020200
  2. FAO. (2012). AQUASTAT country profile - Uzbekistan. Food and Agriculture Organization of the United Nations. https://www.fao.org/aquastat/en/countries-and-basins/country-profiles/country/UZB/index.html
  3. Grafton, R. Q., Williams, J., Perry, C. J., Molle, F., Ringler, C., Steduto, P., Udall, B., Wheeler, S. A., Wang, Y., Garrick, D., & Allen, R. G. (2018). The paradox of irrigation efficiency. Science, 361(6404), 748-750. https://doi.org/10.1126/science.aat9314
  4. Hamidov, A., Akramkhanov, A., Khamidov, M., Juraev, U., Abulkosimova, S., & Helming, K. (2026). Technological and policy challenges in implementing water- saving irrigation technologies: A case study from Uzbekistan. International Journal of Water Resources Development. https://doi.org/10.1080/07900627.2025.2612485
  5. Ibragimov, N., Evett, S. R., Esanbekov, Y., Kamilov, B. S., Mirzaev, L., & Lamers, J. P. A. (2007). Water use efficiency of irrigated cotton in Uzbekistan under drip and furrow irrigation. Agricultural Water Management, 90(1-2), 112-120. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2007.01.016
  6. Micklin, P. (2007). The Aral Sea disaster. Annual Review of Earth and Planetary Sciences, 35(1), 47-72. https://doi.org/10.1146/annurev.earth.35.031306.140120
  7. Qadir, M., Noble, A. D., Qureshi, A. S., Gupta, R. K., Yuldashev, T., & Karimov, A. (2009). Salt-induced land and water degradation in the Aral Sea basin: A challenge to sustainable agriculture in Central Asia. Natural Resources Forum, 33(2), 134-149. https://doi.org/10.1111/j.1477-8947.2009.01217.x
  8. Reyer, C. P. O., Otto, I. M., Adams, S., Albrecht, T., Baarsch, F., Cartsburg, M., Coumou, D., Eden, A., Ludi, E., Marcus, R., Mengel, M., Mosello, B., Robinson, A., Schleussner, C.-F., Serdeczny, O., & Stagl, J. (2017). Climate change impacts in Central Asia and their implications for development. Regional Environmental Change, 17(6), 1639-1650. https://doi.org/10.1007/s10113-015-0893-z
  9. UzDaily. (2026). Uzbekistan intends to save up to 3.5 billion cubic meters of water annually due to drip irrigation. https://tashkentwaterweek.uz/en/news/uzbekistan-intends-to-save-up-to-35-billion-cubic-meters-of-water-annually-due-to-drip-irrigation
  10. Ward, F. A., & Pulido-Velazquez, M. (2008). Water conservation in irrigation can increase water use. Proceedings of the National Academy of Sciences, 105(47), 18215-18220. https://doi.org/10.1073/pnas.0805554105
  11. World Bank. (2025, May 21). Uzbekistan to modernize its irrigation infrastructure with World Bank support [Press release]. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/05/21/uzbekistan-to-modernize-its-irrigation-infrastructure-with-world-bank-support
  12. World Bank. (2026). Irrigation investment revives farms in Uzbekistanʼs Ferghana Valley. World Bank Group
  13. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 27-dekabr PQ-4087-son “Paxta xomashyosini yetishtirishda tomchilatib sugʻorish texnologiyalaridan keng foydalanish uchun qulay shart-sharoitlar yaratishga oid kechiktirib boʻlmaydigan chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/4133396
  14. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 25-oktyabr PQ-4499-son “Qishloq xoʻjaligida suv tejovchi texnologiyalarni joriy etishni ragʻbatlantirish mexanizmlarini kengaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/4568384
  15. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 10-iyul PF-6024-son “Oʻzbekiston Respublikasi suv xoʻjaligini rivojlantirishning 2020-2030-yillarga moʻljallangan konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Farmoni. https://lex.uz/docs/4892953
  16. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 1-mart PQ-144-son “Qishloq xoʻjaligida suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etishni yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/5884584
  17. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 15-avgust PQ-250-son “Oʻzbekiston Respublikasida suv resurslarini boshqarish va irrigatsiya sektorini rivojlantirishning 2025-2028-yillarga moʻljallangan dasturini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Qarori. https://lex.uz/docs/7686130

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.