PAXTA-TOʻQIMACHILIK KLASTERLARIDA QAYTA TIKLANUVCHI ENERGIYA TEXNOLOGIYALARINI JORIY ETISHNING INNOVATSION-IQTISODIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH

Tashkilot
Toshkent Davlat Iqtisodiyot Universiteti image/svg+xml
III Bioiqtisodiyot xalqaro forumi, Buxoro, 24-25-sentabr 2026

Annotatsiya

Maqolada paxta-toʻqimachilik klasterlarida qayta tiklanuvchi energiya texnologiyalarini joriy etishning innovatsion-iqtisodiy mexanizmlari nazariy va amaliy jihatdan oʻrganilgan. M. Porterning klaster nazariyasi, ekologik tartibga solish va innovatsiyalar oʻrtasidagi bogʻliqlik gipotezasi hamda sanoat simbiozi konsepsiyasini uygʻunlashtirib, klasterning energetik transformatsiyadagi jamoaviy subyekt sifatidagi rolini asoslandi. Qiymat zanjirining dala, jinlash, yigiruv-toʻquv va tayyor mahsulot bosqichlari boʻyicha mos texnologiyalar va ularni ragʻbatlantirish vositalari tizimlashtirildi. Klaster tizimining rivojlanish koʻrsatkichlari, toʻqimachilik eksporti tarkibi va qayta tiklanuvchi energetikani qoʻllab-quvvatlovchi normativ-huquqiy asoslar rasmiy manbalar asosida baholandi. Qiymat zanjiri boʻyicha qayta tiklanuvchi energiya integratsiyasi indeksi va kollektiv infratuzilma samarasi koʻrsatkichi taklif etildi. Natijada tashqi talab, davlat ragʻbatlari va texnologik imkoniyatlarni birlashtirgan mexanizm modeli ishlab chiqildi hamda uni amaliyotga joriy etish boʻyicha takliflar asoslandi. Natijalar klasterlarning eksport raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi. Tadqiqot natijalaridan klasterlar, uyushma va tijorat banklari energetik yangilanish dasturlarini ishlab chiqishda foydalanishi mumkin.

Kalit so'zlar

paxta-toʻqimachilik klasteri, qayta tiklanuvchi energiya, innovatsion-iqtisodiy mexanizm, qiymat zanjiri, sanoat simbiozi, yashil sertifikatlash, energiya menejmenti, biomassa


Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Babadjanov, J., & Petrick, M. (2025). Uzbekistanʼs cotton clusters in the context of the industrial policy debate. Eurasian Geography and Economics, 66(3), 354-383. https://doi.org/10.1080/15387216.2023.2267093
  2. Better Cotton. (2024). Better Cotton in Uzbekistan. https://bettercotton.org/where-is-better-cotton-grown/better-cotton-in-uzbekistan/
  3. Chandel, S. S., Nagaraju Naik, M., & Chandel, R. (2015). Review of solar photovoltaic water pumping system technology for irrigation and community drinking water supplies. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 49, 1084-1099. https://doi.org/10.1016/j.rser.2015.04.083
  4. Chertow, M. R. (2000). Industrial symbiosis: Literature and taxonomy. Annual Review of Energy and the Environment, 25, 313-337. https://doi.org/10.1146/annurev.energy.25.1.313
  5. European Commission. (2022). EU Strategy for Sustainable and Circular Textiles (COM(2022) 141 final). Brussels. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52022DC0141
  6. Hasanbeigi, A., & Price, L. (2012). A review of energy use and energy efficiency technologies for the textile industry. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 16(6), 3648-3665. https://doi.org/10.1016/j.rser.2012.03.029
  7. Hussien, E., Yu, Y., Fu, Y., Ren, S., Tursunov, O., Li, Y., Dong, R., & Zhou, Y. (2025). Bio-energy potential of cotton stalks via thermal technologies: A review. Journal of Cotton Research, 8, 36. https://doi.org/10.1186/s42397-025-00241-1
  8. Jaffe, A. B., Newell, R. G., & Stavins, R. N. (2005). A tale of two market failures: Technology and environmental policy. Ecological Economics, 54(2-3), 164- 174. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2004.12.027
  9. Niinimäki, K., Peters, G., Dahlbo, H., Perry, P., Rissanen, T., & Gwilt, A. (2020). The environmental price of fast fashion. Nature Reviews Earth & Environment, 1(4), 189-200. https://doi.org/10.1038/s43017-020-0039-9
  10. Porter, M. E. (1998). Clusters and the new economics of competition. Harvard Business Review, 76(6), 77-90. https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=46852
  11. Porter, M. E. (2000). Location, competition, and economic development: Local clusters in a global economy. Economic Development Quarterly, 14(1), 15-34. https://doi.org/10.1177/089124240001400105
  12. Porter, M. E., & van der Linde, C. (1995). Toward a new conception of the environment-competitiveness relationship. Journal of Economic Perspectives, 9(4), 97-118. https://doi.org/10.1257/jep.9.4.97
  13. Schulze, M., Nehler, H., Ottosson, M., & Thollander, P. (2016). Energy management in industry: A systematic review of previous findings and an integrative conceptual framework. Journal of Cleaner Production, 112, 3692-3708. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2015.06.060
  14. Seuring, S., & Müller, M. (2008). From a literature review to a conceptual framework for sustainable supply chain management. Journal of Cleaner Production, 16(15), 1699-1710. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2008.04.020
  15. Tashkent Times. (2025, March 4). Uzbekistanʼs textile product exports at US$ 3 billion in 2024 (based on Statistics Agency data). https://tashkenttimes.uz/economy/14793-uzbekistan-s-textile-product-exports-at-us-3-billion-in-2024
  16. USDA Foreign Agricultural Service. (2024). Uzbekistan: Cotton and Products Annual (GAIN Report No. UZ2024-0001). https://apps.fas.usda.gov/newgainapi/api/Report/DownloadReportByFileName?fileName=Cotton+and+Products+Annual_Tashkent_Uzbekistan+-+Republic+of_UZ2024-0001.pdf
  17. USDA Foreign Agricultural Service. (2025). Uzbekistan: Cotton and Products Annual (GAIN Report No. UZ2025-0001). https://apps.fas.usda.gov/newgainapi/api/Report/DownloadReportByFileName?fileName=Cotton+and+Products+Annual_Tashkent_Uzbekistan+-+Republic+of_UZ2025-0001.pdf
  18. World Bank. (2025, May 27). Weaving a new future in Uzbekistanʼs cotton sector. Feature story. https://www.worldbank.org/en/news/feature/2025/05/27/weaving-a-new-future-in-uzbekistan-s-cotton-sector
  19. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-martdagi PQ-4633-son “Paxtachilik sohasida bozor tamoyillarini keng joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. https://lex.uz/docs/-4756994
  20. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 2-dekabrdagi PQ-436-son “2030-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasining «yashil» iqtisodiyotga oʻtishiga qaratilgan islohotlar samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Qarori. Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. https://lex.uz/uz/docs/-6303230
  21. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 16-fevraldagi PQ-57-son “2023-yilda qayta tiklanuvchi energiya manbalarini va energiya tejovchi texnologiyalarni joriy etishni jadallashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Qarori. Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. https://lex.uz/uz/docs/-6385716

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.